Oddiy virtual hostingda bitta serverda yuzlab, ba'zan minglab sayt joylaşadi va ularning köpçiligi bitta IP manzilga ega. HTTP davrida bu muammo emas edi: brauzer sörov içida Host sarlavhasini yuboradi va server qaysi saytni oçişni şu sarlavhadan biladi. HTTPS bilan esa vaziyat murakkablaşadi, çunki şifrlangan ulaniş HTTP sörovidan oldin örnatiladi. Server sertifikatni körsatişi kerak bölgan paytda hali qaysi sayt söralayotganini bilmaydi. Bu jumboqni SNI kengaytmasi hal qiladi.
SNI'gaça qanday edi
TLS protokolining dastlabki versiyalarida server ulaniş boşlanişida faqat bitta sertifikat taqdim eta olardi. Şuning uçun har bir HTTPS sayt uçun alohida IP manzil ajratiş odat edi. IPv4 manzillari çeklangan va qimmatlaşib borayotgani uçun bu yondaşuv hosting provayderlari uçun ham, mijozlar uçun ham noqulay edi. Natijada köp kiçik saytlar HTTPS'ga umuman ötmay qolardi, çunki alohida IP qöşimça xarajat va sozlaşni talab qilardi.
SNI ulaniş boşida nima qiladi
Server Name Indication, ya'ni SNI, TLS kengaytmasi bölib, u mijozga ulanişning eng birinçi xabarida, ClientHello içida qaysi domenga murojaat qilayotganini aytiş imkonini beradi. Server bu nomni öqiydi, öz sozlamalaridan mos sertifikatni tanlaydi va aynan şuni qaytaradi. Şundan keyingina şifrlangan kanal örnatiladi va undan keyin oddiy HTTP sörovi yuboriladi. Şu tarzda bitta IP va bitta port (443) ortida istalgan sonli domen öz sertifikati bilan işlay oladi.
Bugungi kunda barça zamonaviy brauzerlar, operatsion tizimlar va dasturlaş kutubxonalari SNI'ni qöllab-quvvatlaydi. SNI'siz mijozlar asosan juda eski tizimlar bölib, amalda ular uçun alohida taşvişlanişga hojat qolmagan. Ammo ba'zi eski skriptlar, qurilmalar yoki notöğri sozlangan monitoring vositalari hamon SNI yubormasligi mumkin, şuning uçun bu holatni ham biliş foydali.
Nginx'da bir neçta sertifikat
Nginx'da SNI alohida yoqilmaydi, u avtomatik işlaydi. Har bir domen uçun alohida server bloki yoziladi, ularning hammasi bir xil 443-portni tinglaydi, lekin har biri öz server_name va öz sertifikatiga ega böladi.
server {
listen 443 ssl;
server_name example.uz www.example.uz;
ssl_certificate /etc/ssl/example.uz/fullchain.pem;
ssl_certificate_key /etc/ssl/example.uz/privkey.pem;
root /var/www/example.uz;
}
server {
listen 443 ssl;
server_name misol.uz www.misol.uz;
ssl_certificate /etc/ssl/misol.uz/fullchain.pem;
ssl_certificate_key /etc/ssl/misol.uz/privkey.pem;
root /var/www/misol.uz;
}
Mijoz misol.uz nomini SNI orqali yuborganda Nginx ikkinçi blokni tanlaydi. Agar SNI umuman kelmasa yoki kelgan nom heç bir blokka mos tuşmasa, Nginx şu port uçun standart (default) serverni işlatadi. Standart server alohida körsatilmagan bölsa, konfiguratsiyadagi birinçi blok standart hisoblanadi.
"Boşqa saytning sertifikati" xatosi qayerdan çiqadi
Hostingda tez-tez uçraydigan vaziyat: foydalanuvçi öz saytini oçadi, lekin brauzer "sertifikat boşqa domenga tegişli" degan ogohlantiriş beradi. Köpinça sabab şundaki, domen serverga yönaltirilgan, ammo şu domen uçun HTTPS bloki yoki sertifikat hali yaratilmagan. Server mos blok topa olmay, standart blokdagi sertifikatni qaytaradi va brauzer nomlar mos kelmasligini aniqlaydi. Yeçim domen uçun sertifikat çiqariş yoki uni töğri server blokiga qöşişdir.
Begona sertifikat körsatmaslik uçun standart blokni ataylab "böş" qiliş yaxşi amaliyot. Nginx 1.19.4 versiyasidan boşlab ssl_reject_handshake direktivasi notaniş nomli ulanişlarni sertifikat körsatmasdan rad etiş imkonini beradi.
server {
listen 443 ssl default_server;
server_name _;
ssl_reject_handshake on;
}
SNI'ni qanday tekşiriş mumkin
Server muayyan nom uçun qaysi sertifikatni qaytarayotganini tekşiriş uçun openssl s_client buyruğida -servername parametri işlatiladi. Uni özgartirib, bir xil IP'dan turli sertifikatlar kelayotganini köriş mumkin. curl bilan esa DNS'ga tegmasdan, domenni kerakli IP'ga majburan boğlab sinaş qulay.
# Bir xil IP, turli nomlar
openssl s_client -connect 192.0.2.10:443 -servername example.uz </dev/null 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -subject -ext subjectAltName
openssl s_client -connect 192.0.2.10:443 -servername misol.uz </dev/null 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -subject -ext subjectAltName
# DNS o'zgarmasdan oldin yangi serverni sinash
curl -vI --resolve example.uz:443:192.0.2.10 https://example.uz/
Ikkinçi buyruq sayt köçirilayotganda ayniqsa foydali: domen hali eski serverga qarab turgan bölsa ham, yangi serverda sertifikat töğri örnatilganini oldindan tekşirib olasiz.
Amaliy misol: veb-studiyaning öttizta mijozi
Toşkentdagi kiçik veb-studiya mijozlari uçun öttizga yaqin saytni bitta VPS'da yuritadi: stomatologiya klinikasi, bir neçta dökon, öquv markazi va restoranlar. Barça saytlar bitta IP manzilda turadi va har biri öz Let's Encrypt sertifikatiga ega. Bir kuni studiya yangi mijoz domenini serverga yönaltirib, sertifikat çiqarişni unutdi va mijozning sayti klinika sertifikati bilan oçildi. Studiya standart blokka ssl_reject_handshake qöşdi, endi bunday holatda begona sertifikat örniga oddiy ulaniş xatosi çiqadi va muammo darhol körinadi.
sayt.uz hostingida ham şu tamoyil işlaydi: köplab saytlar umumiy serverlarda turadi va har biri SNI orqali öz bepul Let's Encrypt sertifikatini oladi. Mijozdan bu borada heç qanday qöşimça sozlaş talab qilinmaydi, faqat domen töğri yönaltirilgan bölişi kerak.
SNI va maxfiylik
SNI'ning bir kamçiligi bor: domen nomi ClientHello içida şifrlanmagan holda uzatiladi. Ya'ni tarmoqni kuzatayotgan kişi sahifa mazmunini körmasa ham, qaysi saytga ulanayotganingizni bilişi mumkin. Bu muammoni hal qiliş uçun Encrypted Client Hello (EÇ) texnologiyasi işlab çiqilgan, u SNI'ni ham şifrlaydi. EÇ hozirça bosqiçma-bosqiç joriy etilmoqda va uning işlaşi brauzer, DNS sozlamalari hamda server tomonining qöllab-quvvatlaşiga boğliq.