Let's Encrypt sertifikatlari avtomatik yangilanadi, lekin "avtomatik" degani "heç qaçon buzilmaydi" degani emas. Yangilaş DNS özgargani, firewall qoidasi qöşilgani, disk tölib qolgani yoki veb-server yangi sertifikatni qayta yuklamagani sababli töxtab qolişi mumkin. Tijorat sertifikatlarida esa yangilaş umuman qölda bajariladi va bir yildan keyin uni eslaş qiyin. Natijada sayt egasi muammo haqida mijozlar "sayt xavfli deb çiqyapti" deb yozganda bilib qoladi. Bunday vaziyatning oldini oliş uçun barça domenlarni har kuni tekşiradigan kiçik skript yetarli.
Skript nimani tekşirişi kerak
Eng muhimi, skript sertifikatni fayldan emas, aynan server orqali tekşirişi kerak. Diskda yangi sertifikat turgan bölişi mumkin, lekin veb-server hali eski sertifikatni berayotgan böladi, foydalanuvçi esa aynan şu eski sertifikatni köradi. Şuning uçun skript har bir domenga 443-port orqali ulanadi, server qaytargan sertifikatning tugaş sanasini öqiydi va qolgan kunlarni hisoblaydi. Qolgan kunlar belgilangan çegaradan kam bölsa yoki ulanişning özi muvaffaqiyatsiz bölsa, ogohlantiriş yuboriladi.
Çegarani töğri tanlaş ham muhim. Let's Encrypt sertifikatlari odatda muddati tugaşidan taxminan 30 kun oldin yangilanadi, şuning uçun 14 kun qolgan sertifikat yangilaş jarayonida muammo borligini bildiradi. Bir yillik tijorat sertifikatlari uçun esa 30 kunlik çegara qöyiş ma'qul, çunki yangi sertifikatni sotib oliş va tasdiqlaş köproq vaqt oladi.
Bash skripti
Faraz qilaylik, Toşkentdagi kiçik veb-studiya öz mijozlari uçun önlab saytlarni kuzatib boradi: kafe sayti, xususiy klinika sahifasi, onlayn dökon va boşqalar. Quyidagi skript röyxatdagi har bir domenni tekşiradi va muammoli domenlarni yiğadi. timeout buyruği javob bermayotgan server skriptni osib qöymasligi uçun kerak. date -d GNU coreutils'ga xos imkoniyat bölib, Linux serverlarda işlaydi, macOS'da esa boşqaça yozilişi kerak böladi.
#!/usr/bin/env bash
# /usr/local/bin/ssl-check.sh
DOMAINS="example.uz www.example.uz shop.misol.uz"
WARN_DAYS=14
ALERTS=""
for d in $DOMAINS; do
end=$(echo | timeout 15 openssl s_client -connect "$d:443" -servername "$d" 2>/dev/null \
| openssl x509 -noout -enddate 2>/dev/null | cut -d= -f2)
if [ -z "$end" ]; then
ALERTS+="$d: ERROR (no certificate)"$'\n'
continue
fi
days=$(( ( $(date -d "$end" +%s) - $(date +%s) ) / 86400 ))
if [ "$days" -lt "$WARN_DAYS" ]; then
ALERTS+="$d: $days days left"$'\n'
fi
done
if [ -n "$ALERTS" ]; then
printf '%s' "$ALERTS"
exit 1
fi
echo "All certificates OK"
Skript muammo topsa, çiqiş kodi 1 bilan tugaydi, hammasi joyida bölsa 0 qaytaradi. Bu xatti-harakat uni boşqa monitoring tizimlariga ulaşni osonlaştiradi. Işga tuşirişdan oldin faylga bajariş huquqini berib, uni qölda sinab köring.
sudo chmod +x /usr/local/bin/ssl-check.sh
/usr/local/bin/ssl-check.sh; echo "exit code: $?"
Telegram'ga ogohlantiriş yuboriş
Natijani log faylga yoziş yetarli emas, çunki logni heç kim har kuni öqimaydi. Telegram bot orqali xabar yuboriş oddiy va samarali usul. Avval BotFather orqali bot yaratib, tokenni olasiz, keyin botga xabar yozib, çat identifikatorini aniqlaysiz. Tokenni skriptning öziga yozmang, uni faqat root öqiy oladigan alohida faylda saqlang. Şunda skriptni boşqalarga körsatganda yoki repozitoriyga qöşganda token oşkor bölmaydi.
# /etc/ssl-check.env (chmod 600)
TG_TOKEN="bot-tokeningiz"
TG_CHAT="chat-id"
# ssl-check.sh oxiriga, exit 1 dan oldin:
source /etc/ssl-check.env
curl -s -X POST "https://api.telegram.org/bot${TG_TOKEN}/sendMessage" \
-d chat_id="${TG_CHAT}" \
--data-urlencode text="SSL monitoring:
$ALERTS" > /dev/null
Xabar faqat muammo bölganda yuboriladi. Har kuni "hammasi yaxşi" degan xabar kelsa, odamlar tez orada ularni öqimay qöyadi va haqiqiy ogohlantiriş ham e'tibordan çetda qoladi.
Cron orqali har kuni işga tuşiriş
Skript tayyor bölgaç, uni cron jadvaliga qöşiş qoladi. Kuniga bir marta tekşiriş yetarli: sertifikat muddati kunlar bilan ölçanadi, har daqiqada tekşiriş faqat keraksiz yuklama beradi. Çiqişni log faylga yönaltiriş keyinçalik qaçon nima bölganini aniqlaşga yordam beradi.
crontab -e
# har kuni soat 09:00 da
0 9 * * * /usr/local/bin/ssl-check.sh >> /var/log/ssl-check.log 2>&1
Python varianti
Agar serverda Python bor bölsa yoki tekşiruvni kattaroq monitoring tizimiga qöşmoqçi bölsangiz, standart kutubxonaning özi yetarli. Bu variantning muhim xususiyati şundaki, ssl.create_default_context() sertifikatni töliq tekşiradi: zanjir töliqligini, nom mosligini va muddatni. Agar sertifikat allaqaçon tugagan yoki zanjir buzilgan bölsa, ulaniş xatolik bilan tugaydi va skript buni ERROR sifatida körsatadi. Bu aslida afzallik, çunki bunday sertifikat bilan foydalanuvçilar ham saytga kira olmaydi.
#!/usr/bin/env python3
import socket, ssl, time
DOMAINS = ["example.uz", "www.example.uz", "shop.misol.uz"]
WARN_DAYS = 14
def days_left(host):
ctx = ssl.create_default_context()
with socket.create_connection((host, 443), timeout=10) as sock:
with ctx.wrap_socket(sock, server_hostname=host) as tls:
cert = tls.getpeercert()
expires = ssl.cert_time_to_seconds(cert["notAfter"])
return int((expires - time.time()) // 86400)
for host in DOMAINS:
try:
d = days_left(host)
status = "WARN" if d < WARN_DAYS else "OK"
print(f"{status} {host}: {d} days")
except Exception as e:
print(f"ERROR {host}: {e}")
Tekşiruvdagi nozik jihatlar
Bitta server bir neçta IP manzilga ega bölsa yoki sayt CDN orqali işlasa, turli joylardan turli sertifikat qaytişi mumkin. Bunday holatda skriptni domenning har bir haqiqiy manziliga alohida yönaltiriş yoki CDN sozlamalarida sertifikat holatini kuzatiş kerak. Şuningdek, röyxatga faqat asosiy domenni emas, www, poçta va API kabi subdomenlarni ham qöşing, çunki ular köpinça alohida sertifikatga ega böladi va birinçi bölib unutiladi.
Skript işlayotganini ham vaqti-vaqti bilan tekşirib turing. Server qayta örnatilganda cron jadvali yöqolişi yoki curl buyruği öçib qolişi mumkin. Buning oddiy yöli röyxatga ataylab muddati tugaşiga oz qolgan sinov domenini qöşiş emas, balki oyda bir marta WARN_DAYS qiymatini vaqtinça katta son qilib, xabar kelişini sinab körişdir.
Hosting va VPS'da qanday yondaşiş kerak
sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikatlari panel tomonidan avtomatik yangilanadi, şuning uçun bu skript köproq qöşimça xavfsizlik çorasi bölib xizmat qiladi. VPS'da esa sertifikatlarni özingiz boşqarasiz va bunday kuzatuv deyarli majburiy hisoblanadi. Skriptni kuzatilayotgan serverning özida emas, boşqa serverda yoki kompyuterda işga tuşiriş yanada işonçli: asosiy server butunlay işdan çiqsa ham, siz bu haqda xabar olasiz.