🔍
blog.cat.ssl

OpenSSL bilan SSL sertifikatni tekşiriş: eng kerakli buyruqlar

19.11.2026
← Barça maqolalar

Brauzerdagi qulf belgisi sertifikat haqida juda kam ma'lumot beradi. Sayt bir kompyuterda oçilib, boşqasida xato bersa, mobil ilova serverga ulana olmasa yoki poçta dasturi sertifikat haqida ogohlantirsa, aniq sababni biliş kerak böladi. Bunday paytda OpenSSL eng işonçli vosita hisoblanadi. U Linux va macOS'da odatda oldindan örnatilgan, Windows'da esa Git for Windows bilan birga keladi yoki WSL içida işlatiladi. Quyidagi buyruqlar real işda eng köp kerak böladiganlaridir.

Serverga ulanib, sertifikatni köriş

Asosiy buyruq s_client bölib, u serverga xuddi brauzer kabi TLS orqali ulanadi va olingan barça ma'lumotni çiqaradi. -servername parametri juda muhim: u SNI orqali qaysi domenga murojaat qilinayotganini bildiradi. Bitta IP manzilda yuzlab saytlar joylaşgan umumiy hostingda bu parametrsiz server boşqa saytning sertifikatini qaytarişi mumkin va siz notöğri xulosa çiqarasiz. Oxiridagi yönaltiriş ulaniş oçiq qolib ketmasligi uçun kerak.

openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz </dev/null

Çiqiş ança uzun böladi, şuning uçun amalda uni ikkinçi OpenSSL buyruğiga uzatib, faqat kerakli maydonlarni ajratib olinadi.

Kimga berilgan va qaçon tugaydi

Quyidagi buyruq sertifikat egasini, uni bergan markazni va amal qiliş muddatini körsatadi. notAfter qatori sertifikat tugaydigan sanani bildiradi, vaqt esa UTC böyiça yoziladi. Agar issuer qatorida kutilmagan nom, masalan hosting panelining standart nomi körinsa, demak serverda sizning sertifikatingiz emas, boşqa sertifikat örnatilgan.

echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
  | openssl x509 -noout -subject -issuer -dates

# subject=CN = example.uz
# issuer=C = US, O = Let's Encrypt, CN = R11
# notBefore=...
# notAfter=...

Sertifikat qaysi nomlar uçun amal qilişini SAN maydoni belgilaydi. Masalan, Toşkentdagi stomatologiya klinikasi sayti example.uz manzilida oçilib, www.example.uz manzilida xato bersa, odatda sabab şu ikkinçi nomning SAN röyxatida yöqligida böladi. Bu parametr OpenSSL 1.1.1 va undan yangi versiyalarda işlaydi.

echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
  | openssl x509 -noout -ext subjectAltName

Zanjir töliqligini tekşiriş

Server öz sertifikati bilan birga oraliq sertifikatlarni ham yuborişi kerak. -showcerts parametri server yuborgan barça sertifikatlarni çiqaradi. Har bir sertifikat uçun s: qatori egasini, i: qatori esa uni bergan markazni bildiradi. Töğri zanjirda birinçi sertifikatning beruvçisi ikkinçisining egasi bilan mos keladi. Agar röyxatda faqat bitta sertifikat bölsa, oraliq sertifikat örnatilmagan.

echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -showcerts 2>/dev/null \
  | grep -E 's:|i:'

echo | openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz 2>/dev/null \
  | grep 'Verify return code'
# Verify return code: 0 (ok)

Oxirgi qatordagi natija eng muhim körsatkiç. 0 (ok) hammasi joyida ekanini bildiradi. 20 (unable to get local issuer certificate) odatda oraliq sertifikat yetişmasligini, 10 (certificate has expired) muddat tugaganini, 18 yoki 19 esa öz-özidan imzolangan sertifikatni anglatadi. Şuni yodda tutingki, tekşiruv kompyuteringizdagi işonçli markazlar röyxatiga tayanadi, şuning uçun juda eski tizimda yangi markaz tanilmasligi mumkin.

Fayldagi sertifikatni öqiş

Ba'zan sertifikatni serverga örnatişdan oldin tekşiriş kerak böladi, masalan, sertifikat markazidan yangi fayl kelganda. -text parametri barça maydonlarni öqiladigan körinişda çiqaradi. -checkend esa sertifikat körsatilgan soniyalar içida tugaşini tekşiradi va natijani çiqiş kodi orqali qaytaradi, bu skriptlar uçun juda qulay. Quyidagi misolda 1209600 soniya 14 kunga teng.

openssl x509 -in certificate.crt -noout -text
openssl x509 -in certificate.crt -noout -enddate
openssl x509 -in certificate.crt -noout -checkend 1209600 \
  && echo "14 kundan ko'proq vaqt bor" || echo "14 kun ichida tugaydi"

Sertifikat va yopiq kalit bir-biriga mosmi

Sertifikat örnatişdagi keng tarqalgan xatolardan biri boşqa sörov uçun yaratilgan kalitni işlatişdir. Bunday holatda Nginx işga tuşmaydi va kalit mos kelmasligi haqida xabar beradi, panel esa sertifikatni qabul qilmaydi. Tekşiriş uçun sertifikat içidagi oçiq kalitni va yopiq kalitdan olingan oçiq kalitni soliştiriş kifoya. Ikkala buyruq bir xil xeş qaytarsa, juftlik töğri. Bu usul RSA va ECDSA kalitlari uçun ham işlaydi.

openssl x509 -in certificate.crt -noout -pubkey | openssl sha256
openssl pkey -in private.key -pubout | openssl sha256

Sertifikat oraliq sertifikatlar fayli bilan töğri zanjir hosil qilişini ham serverga yuklamasdan tekşiriş mumkin. Buning uçun verify buyruği işlatiladi.

openssl verify -CAfile chain.crt certificate.crt
# certificate.crt: OK

Poçta serverlarini tekşiriş

Poçta dasturlari sertifikatga brauzerlardan ham qattiqroq qaraydi. Outlook yoki telefon poçta ilovasi ogohlantiriş çiqarsa, xuddi şu buyruqlar bilan poçta portlarini tekşiriş mumkin. 465 va 993-portlar ulanişdan boşlab şifrlangan, 587-port esa avval oddiy ulanişni oçib, keyin STARTTLS buyruği bilan şifrlaşga ötadi, şuning uçun unda -starttls parametri kerak. Natijada server sertifikatidagi nom siz poçta dasturida yozgan server nomi bilan mos kelişi kerak.

openssl s_client -connect mail.example.uz:465 -servername mail.example.uz
openssl s_client -connect mail.example.uz:993 -servername mail.example.uz
openssl s_client -starttls smtp -connect mail.example.uz:587 -servername mail.example.uz

Protokol versiyalarini sinaş

Ba'zi eski qurilmalar yoki korporativ tizimlar faqat ma'lum TLS versiyasi bilan işlaydi. Server qaysi versiyalarni qöllab-quvvatlaşini biliş uçun ulanişni majburan bitta versiya bilan amalga oşiriş mumkin. Agar ulaniş muvaffaqiyatli bölsa, çiqişda sertifikat va tanlangan şifr körinadi, aks holda xatolik bilan tugaydi. Hozirgi vaqtda TLS 1.2 va TLS 1.3 yoqilgan bölişi, eski TLS 1.0 va 1.1 esa öçirilgan bölişi tavsiya etiladi.

openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -tls1_2 </dev/null
openssl s_client -connect example.uz:443 -servername example.uz -tls1_3 </dev/null

Natijalarga qarab qanday harakat qiliş kerak

Agar tekşiruv muddat tugaganini körsatsa, sertifikatni yangilaş va veb-serverni qayta yuklaş kerak. SAN röyxatida kerakli nom bölmasa, sertifikatni barça nomlarni qamrab oladigan qilib qayta çiqarasiz. Zanjir töliq bölmasa, serverga töliq zanjir faylini ulaş lozim. sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikati panel orqali çiqariladi va zanjir avtomatik qöşiladi, şuning uçun bunday muammolar odatda özingiz yuklagan tijorat sertifikatlarida uçraydi. Tekşiruv natijasini tuşuniş qiyin bölsa, buyruq çiqişini texnik yordamga yuboriş muammoni tezroq hal qilişga yordam beradi.

Öxşaş maqolalar

📧 mail.domen.uz uçun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirişini qanday yöqotiş ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qiliş 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning oçiq jurnali qanday işlaydi 🏢 Içki (intranet) saytlar uçun SSL: ofis tizimlarini qanday himoyalaş
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English