Özbekistonda biznes oçayotgan çet elliklar soni yildan-yilga köpayib bormoqda: Toşkentda restoran oçgan turk tadbirkori, Samarqandda mehmonxona boşqarayotgan italiyalik investor yoki mahalliy bozorga kirmoqçi bölgan qozoğistonlik IT kompaniyasi. Ularning hammasi oxir-oqibat bir savolga duç keladi: özbek mijozlari uçun eng tabiiy körinadigan .uz manzilini çet el fuqarosi öz nomiga röyxatdan ötkaza oladimi? Qisqa javob ijobiy, ammo bu jarayonda bir neçta muhim nozikliklar bor va ular haqida oldindan bilib qöyiş keyinçalik köp vaqt va asabni tejaydi.
.uz zonasida egalik kimga ruxsat etilgan
.uz milliy domen zonasi bölib, uning qoidalarini zona ma'muri belgilaydi, registratorlar esa şu qoidalar asosida işlaydi. Amaldagi tartibga köra domen egasi jismoniy şaxs ham, yuridik şaxs ham bölişi mumkin va fuqarolik bu yerda hal qiluvçi tösiq emas. Ya'ni pasporti boşqa davlatda berilgan odam ham, xorijda röyxatdan ötgan kompaniya ham .uz domen egasi sifatida körsatilişi mumkin. Asosiy talab boşqa narsada: egasi haqidagi ma'lumotlar töliq, haqiqiy va hujjat bilan tasdiqlanadigan bölişi kerak. Qoidalar vaqti-vaqti bilan yangilanib turadi, şuning uçun muhim loyiha oldidan zona ma'murining rasmiy qoidalarini qayta közdan keçiriş foydali.
Şuni ham aytiş kerakki, ba'zi ikkinçi darajali nomlar, masalan davlat taşkilotlari uçun möljallangan maxsus zonalar alohida talablarga ega. Oddiy tijorat sayti uçun esa bunday çeklovlar qöllanilmaydi va çet ellik tadbirkor öz brendini töğridan-töğri .uz zonasida röyxatdan ötkazişi mumkin.
Qanday ma'lumot va hujjatlar söraladi
Domenni röyxatdan ötkazişda egasining kontakt profili yaratiladi. Jismoniy şaxs uçun bu familiya, ism, pasport raqami, berilgan sanasi, manzil, telefon va elektron poçtadan iborat. Çet el fuqarosi odatda öz milliy yoki xalqaro pasportidagi ma'lumotlarni lotin harflarida, pasportdagi yozilişiga aynan mos ravişda kiritadi. Bu yerda eng köp uçraydigan xato ismni özbekça yoki inglizça talaffuzga moslab yozişdir: agar pasportda Mehmet deb yozilgan bölsa, profilda ham aynan şunday bölişi kerak, aks holda tekşiruv bosqiçida savol tuğiladi.
Özbekiston fuqarolarida şaxsiy identifikatsiya raqami (JŞŞIR) böladi, çet elliklarda esa bunday raqam köpinça mavjud emas. Bu röyxatdan ötişga tösqinlik qilmaydi, lekin mazkur maydon qanday töldirilişini registrator körsatib beradi. Agar çet ellik Özbekistonda yaşaş guvohnomasiga ega bölsa va unga JŞŞIR berilgan bölsa, şu raqamni körsatiş maqsadga muvofiq.
Yuridik şaxs uçun kompaniyaning töliq nomi, röyxatdan ötgan davlati, röyxat raqami yoki soliq raqami, yuridik manzili va mas'ul şaxsning ma'lumotlari kiritiladi. Xorijiy kompaniya nomini kirill yoki boşqa alifbodan özboşimçalik bilan tarjima qilmasdan, röyxatdan ötiş hujjatidagi rasmiy lotinça şaklda yoziş kerak.
Misol: Toşkentdagi turk restorani
Faraz qilaylik, Turkiya fuqarosi Toşkentning Yunusobod tumanida turk taomlari restoranini oçmoqda. U mijozlar onlayn stol band qilişi va menyuni körişi uçun restoran nomi bilan .uz domen olmoqçi. Bu holatda ikkita yöl bor. Birinçisi, domenni öz nomiga, ya'ni jismoniy şaxs sifatida turk pasporti bilan röyxatdan ötkaziş. Ikkinçisi, agar u Özbekistonda MÇJ oçgan bölsa, domenni şu mahalliy kompaniya nomiga rasmiylaştiriş.
Ikkinçi yöl uzoq muddatda ança qulay. Restoran biznesi keyinçalik sotilsa yoki şerik qöşilsa, domen kompaniya aktivi sifatida u bilan birga ötadi. Şaxsiy nomga röyxatdan ötgan domen esa egasi mamlakatni tark etganda yoki aloqa uzilganda muammoga aylanişi mumkin: uzaytiriş xabarlari kelmay qoladi, pasport muddati ötadi va ma'lumotlarni yangilaş qiyinlaşadi.
Çet ellik egasi uçun xos xavflar
Çet el fuqarolarida eng köp uçraydigan muammo texnik emas, balki taşkiliy. Odam bir neça yil Özbekistonda işlaydi, keyin vataniga qaytadi va mahalliy telefon raqami öçib qoladi. Domen esa şu raqam va eski poçta manziliga boğlangan böladi. Natijada muddati tugaşi haqidagi eslatmalar heç kimga yetib bormaydi va domen uzaytirilmay qoladi. Şuning uçun kontaktda doimiy işlaydigan xalqaro telefon raqami va kompaniya domeniga boğliq bölmagan şaxsiy elektron poçta körsatiş tavsiya etiladi.
Ikkinçi xavf pasport almaştirilganda yuzaga keladi. Pasport muddati tugab, yangisi berilsa, raqami özgaradi. Agar domen egasining ma'lumotlari yangilanmasa, kelajakda egalikni isbotlaş yoki domenni boşqa şaxsga ötkaziş kerak bölganda eski va yangi hujjat örtasidagi boğliqlikni tuşuntirişga töğri keladi. Yangi pasport olingaç, kabinetdagi kontakt ma'lumotlarini darhol yangilaş bu muammoning oldini oladi.
- Kontaktda pasportdagi yozilişga aynan mos ism-familiyani kiriting.
- Mahalliy SIM-kartaga emas, uzoq muddat işlaydigan raqamga tayaning.
- Avtomatik uzaytirişni yoqing va balansni oldindan töldirib qöying.
- Biznes domeni bölsa, imkon qadar mahalliy yuridik şaxs nomiga rasmiylaştiring.
Sayt qayerda joylaşişi ham muhim
Domen egasining fuqaroligi bilan sayt joylaşgan server örtasida bevosita boğliqlik yöq, ammo Özbekiston qonunçiligida boşqa bir muhim talab bor. Agar sayt Özbekiston fuqarolarining şaxsiy ma'lumotlarini, masalan buyurtma beruvçilarning ismi, telefoni yoki manzilini yiğsa va saqlasa, bu ma'lumotlar mamlakat hududidagi serverlarda saqlanişi talab etiladi. Restoran misolida stol band qiliş formasi aynan şunday ma'lumot yiğadi. Şuning uçun çet ellik tadbirkor öz mamlakatidagi taniş xostingni tanlaşdan oldin bu talabni hisobga olgani ma'qul. Talabning aniq doirasi böyiça yurist bilan maslahatlaşiş tavsiya etiladi.
Mahalliy serverning amaliy foydasi ham bor: Tas-IX tarmoği orqali Özbekistondagi foydalanuvçilarga sahifalar tezroq oçiladi. sayt.uz serverlari Özbekistonda joylaşgan, şu sababli domen va xostingni bir joyda boşqariş çet ellik egasi uçun ham qulay.
Röyxatdan ötişdan keyin nimani tekşiriş kerak
Domen faollaşgaç, ma'lumotlar töğri kiritilganini va DNS işlayotganini tekşirib köriş foydali. Buni oddiy buyruqlar bilan qiliş mumkin:
whois restoran-misol.uz
dig NS restoran-misol.uz +short
dig A restoran-misol.uz +short
Birinçi buyruq domenning holati va muddatini körsatadi, keyingi ikkitasi esa nom serverlari va sayt manzili töğri sozlanganini tasdiqlaydi. Agar whois javobida kutilmagan holat körinsa yoki DNS hali böş bölsa, bir neça soat kutib, söngra qayta tekşiring.
Körib turganingizdek, çet el fuqarosi uçun .uz domen oliş yopiq eşik emas. Muvaffaqiyat kaliti hujjatdagi ma'lumotlarni aniq kiritiş, uzoq muddat işlaydigan aloqa kanallarini körsatiş va biznes domenini imkon bölsa mahalliy kompaniya nomiga rasmiylaştirişda. Kontakt profilini bir marta töğri töldirib qöysangiz, domen yillar davomida muammosiz işlaydi.