Yangi sayt oçayotganlar köpinça bir savolga duç keladi: manzil www.maktab.uz bölişi kerakmi yoki şunçaki maktab.uz? Bir qaraşda bu did masalasidek tuyuladi, ammo aslida ikki variant texnik jihatdan ikki xil xost nomi hisoblanadi va ular bilan işlaş qoidalari biroz farq qiladi. Yaxşi xabar şundaki, qidiruv tizimlari uçun "töğri" yoki "notöğri" variant yöq. Muhimi bitta variantni tanlaş va unga izçil amal qiliş. Quyida farqlarni, har ikki yondaşuvning afzalliklarini va tanlovni qanday qilib texnik jihatdan mustahkamlaşni körib çiqamiz.
www aslida nima va u qayerdan kelgan
Internetning ilk yillarida bitta taşkilot domeni ostida turli xizmatlar alohida serverlarda işlardi: poçta uçun mail, fayl almaşiş uçun ftp, veb-sahifalar uçun esa www. Şu sababli www oddiy subdomen sifatida paydo bölgan va u veb-server qayerda ekanini körsatgan. Bugungi kunda bu ajratiş majburiy emas, brauzerlar ham köpinça www qismini manzil satrida yaşiradi. Şunga qaramay, DNS nuqtai nazaridan www.maktab.uz hamon maktab.uz ning alohida subdomeni bölib qoladi va unga alohida yozuv kerak.
Qidiruv tizimlari ikki variantni qanday köradi
Google ham, Yandex ham www bilan va www'siz manzillarni alohida xostlar sifatida qabul qiladi. Agar ikkalasi ham bir xil kontentni yönaltirişsiz körsatsa, tizim qaysi biri asosiy ekanini özi taxmin qilişga majbur böladi, taşqi havolalar esa ikki manzil örtasida bölinib ketadi. Bu jazoga olib kelmaydi, lekin ortiqça çalkaşlik va ba'zan notöğri variantning qidiruvda çiqişiga sabab böladi. Variantlardan biri ikkinçisiga nisbatan reyting ustunligiga ega emas, şuning uçun qarorni texnik qulaylik va brend uslubiga qarab qabul qiliş mumkin.
www'siz variantning afzalliklari
Qisqa manzil yodda qolişi, reklamada, vizitkada va ijtimoiy tarmoqlarda yozilişi osonroq. Köplab zamonaviy brendlar aynan şu sababdan www'siz manzilni tanlaydi. Kiçik biznes, şaxsiy blog yoki bitta sahifali sayt uçun bu köpinça eng tabiiy tanlovdir, çunki qöşimça subdomen heç qanday amaliy foyda bermaydi. Masalan, Samarqanddagi xususiy maktab öz saytini maktab.uz körinişida reklama qilsa, ota-onalar uni telefonda tez va xatosiz yoza oladi.
www variantining texnik afzalliklari
Katta loyihalar uçun www bir neçta haqiqiy texnik ustunlik beradi. Birinçisi CNAME bilan boğliq: DNS standartiga köra domen ildizida (apex) CNAME yozuvini boşqa yozuvlar bilan birga işlatib bölmaydi, çunki u yerda SOA va NS yozuvlari bölişi şart. Ayrim bulutli platformalar va CDN xizmatlari esa saytni aynan CNAME orqali ulaşni söraydi. www subdomeni uçun bu muammo emas, ildiz uçun esa maxsus yeçimlar kerak böladi.
Ikkinçi farq cookie fayllariga taalluqli. Agar sayt cookie'ni ildiz domen uçun Domain atributi bilan örnatsa, u barça subdomenlarga ham yuboriladi. Masalan, static.maktab.uz dan rasm yuklanganda ham brauzer keraksiz cookie'larni jönatadi. Sayt www da işlasa, cookie'larni faqat şu subdomen bilan çeklaş osonroq. Bu farq kiçik saytlar uçun deyarli sezilmaydi, lekin köp subdomenli yirik portallarda ahamiyatli bölişi mumkin.
Ikkala yozuv ham DNS'da bölişi şart
Qaysi variant tanlanmasin, ikkinçisi ham işlaşi kerak. Köp foydalanuvçilar odatga köra www'ni qöşib yozadi, boşqalar esa uni tuşirib qoldiradi. Agar www uçun DNS yozuvi yöq bölsa, bunday taşrif buyuruvçi "sayt topilmadi" xatosini köradi va ehtimol raqobatçingiz saytiga ötadi. Odatiy sozlama quyidagiça:
maktab.uz. 3600 IN A 203.0.113.25
www.maktab.uz. 3600 IN CNAME maktab.uz.
Natijani tekşiriş uçun ikkala nomni sörab köring. Ikkinçi buyruq avval CNAME maqsadini, keyin IP manzilni qaytarişi kerak:
dig +short maktab.uz A
dig +short www.maktab.uz
Tanlovni 301 yönaltiriş bilan mustahkamlaş
Ikkala nom serverga yetib kelgaç, ikkinçi darajali variant asosiyga doimiy 301 kodi bilan yönaltiriladi. Apaçe işlatiladigan hostingda www'ni olib taşlaş uçun .htaccess fayliga quyidagi qoida yoziladi. U har qanday www bilan boşlanadigan xostni tutib oladi va yölni saqlagan holda www'siz HTTPS manzilga yuboradi:
RewriteEngine On
RewriteCond %{HTTP_HOST} ^www\.(.+)$ [NC]
RewriteRule ^(.*)$ https://%1/$1 [R=301,L]
Agar aksinça www asosiy qilib tanlangan bölsa, qoida teskari yoziladi:
RewriteEngine On
RewriteCond %{HTTP_HOST} !^www\. [NC]
RewriteRule ^(.*)$ https://www.%{HTTP_HOST}/$1 [R=301,L]
nginx işlatiladigan serverda esa ikkinçi variant uçun alohida server bloki yaratib, unda return 301 https://maktab.uz$request_uri; körsatmasini yoziş yetarli. Har qanday holatda yönaltirişdan keyin natijani buyruq satrida tekşirib qöying:
curl -sI https://www.maktab.uz/qabul | grep -iE "^(HTTP|location)"
SSL sertifikati va HSTS
Yönaltiriş HTTPS orqali ham işlaşi uçun sertifikat ikkala nomni qamrab olişi kerak. Aks holda https://www.maktab.uz ni oçgan foydalanuvçi yönaltirişni körmasdan oldin xavfsizlik ogohlantirişiga duç keladi. sayt.uz hostingida beriladigan Let's Encrypt sertifikati odatda domen va uning www variantini birga oladi, şuni kabinetdagi sertifikat ma'lumotlarida tekşiriş mumkin. Agar saytda HSTS sarlavhasini includeSubDomains bilan yoqmoqçi bölsangiz, ehtiyot böling: bu barça subdomenlarni faqat HTTPS orqali oçişga majbur qiladi, şuning uçun avval har bir subdomenda sertifikat borligiga işonç hosil qiling.
Sayt içidagi izçillik
Yönaltiriş örnatilgandan keyin sayt kodida ham faqat tanlangan variant işlatilişi kerak. Kanonik teglar, sayt xaritasi, içki havolalar va ijtimoiy tarmoqlar uçun metama'lumotlar bir xil manzilni körsatsin. WordPress'da "Sayt manzili" va "WordPress manzili" sozlamalari tanlangan variantga mos bölişi şart, aks holda sayt oçilmay, çeksiz yönaltiriş xatosini beradi. Google Search Console'da esa "domen" turidagi resurs qöşib, DNS orqali tasdiqlaş qulay, çunki u www va www'siz variantlarni ham, HTTP va HTTPS'ni ham bitta hisobotda jamlaydi.
Xullas, www bilan yoki www'siz manzil örtasidagi tanlov reytingga ta'sir qilmaydi. Kiçik va örta saytlar uçun qisqa www'siz manzil qulay, köp subdomenli va CDN orqali işlaydigan yirik loyihalar uçun esa www texnik jihatdan moslaşuvçanroq. Eng muhimi, ikkala nom ham DNS'da mavjud bölsin, sertifikat ikkalasini qamrasin va ikkinçi variant asosiyga 301 bilan yönaltirilsin.