Bugungi PHP loyihalarining deyarli hammasi Composer orqali boshqariladi. Laravel, Symfony yoki oddiy o'z freymvorkingiz bo'lsin, vendor papkasida odatda o'nlab, ba'zan yuzlab paketlar turadi va ularning ko'pini siz ongli ravishda tanlamagansiz, ular boshqa paketlarning qaramliklari sifatida kelgan. Har bir shunday paket serveringizda sizning kodingiz bilan bir xil huquqda ishlaydi. Shuning uchun ulardan birida zaiflik topilsa, bu butun sayt uchun muammoga aylanadi. Bu maqolada Composer paketlarini muntazam tekshirish, xavfli o'zgarishlarni oldini olish va serverga to'g'ri joylashtirishni ko'rib chiqamiz.
composer audit: ma'lum zaifliklarni bir buyruq bilan topish
Composer 2.4 versiyasidan boshlab audit buyrug'i mavjud. U composer.lock faylida yozilgan aniq versiyalarni ochiq xavfsizlik bazalari bilan solishtiradi va zaif paketlar ro'yxatini beradi. Har bir topilma uchun zaiflik tavsifi, jiddiylik darajasi va qaysi versiyalar ta'sirlangani ko'rsatiladi. Agar Composer versiyangiz eski bo'lsa, avval uni yangilang, chunki Composer o'zi ham vaqti-vaqti bilan xavfsizlik tuzatishlarini oladi.
# Composer versiyasini tekshirish va yangilash
composer --version
composer self-update
# lock fayl bo'yicha zaifliklarni tekshirish
composer audit
# faqat production paketlari
composer audit --no-dev
# CI uchun qisqa formatda
composer audit --format=plain
composer audit zaiflik topsa nol bo'lmagan chiqish kodi bilan tugaydi, shuning uchun uni CI jarayoniga qo'shish oson: zaif paket bilan yig'ilgan versiya serverga chiqmaydi. Shuningdek, Composer 2.x da composer update va composer require buyruqlari ham oxirida qisqacha audit natijasini ko'rsatadi, bu ogohlantirishlarga e'tibor bering.
composer.lock nega omborda bo'lishi shart
composer.json faylida odatda ^10.0 kabi diapazonlar yoziladi, ya'ni ruxsat etilgan versiyalar oralig'i. composer.lock esa aynan qaysi versiya o'rnatilganini, hatto qaysi commit va arxiv xeshigacha yozib qo'yadi. Agar lock fayl omborda bo'lmasa, har safar serverda composer install bajarilganda o'sha paytdagi eng yangi versiyalar tortiladi va dasturchi kompyuteridagi sinovdan o'tgan kod bilan serverdagi kod farq qilib qoladi. Bu nafaqat xatolarga, balki sizga bilmagan holda yangi, hali tekshirilmagan versiya kirib kelishiga ham sabab bo'ladi.
To'g'ri tartib oddiy: yangilashni faqat lokal yoki sinov muhitida composer update bilan qilasiz, natijani tekshirasiz, lock faylni omborga yuborasiz, serverda esa faqat composer install ishlatasiz. Shunda serverga aynan siz sinagan versiyalar tushadi.
Eskirgan va tashlab ketilgan paketlarni aniqlash
Zaiflik bazasida hali qayd etilmagan, lekin yillar davomida yangilanmagan paket ham xavf manbai. Bunday paketlarda xatolar tuzatilmaydi, ba'zan esa ular tashlab ketilgan deb belgilanadi va o'rniga boshqa paket tavsiya qilinadi. Composer bunday holatlarni ko'rsatadi, faqat natijani o'qish kerak.
# to'g'ridan-to'g'ri qaramliklar ichida eskirganlari
composer outdated --direct
# qaysi paket kimga kerakligini ko'rish
composer why vendor/paket
composer show --tree
# composer.json to'g'riligini tekshirish
composer validate --strict
composer outdated natijasida katta versiya farqi bo'lgan paketlarga alohida e'tibor bering. Agar paket "abandoned" deb belgilangan bo'lsa, Composer o'rnatish paytida bu haqda ogohlantiradi va tavsiya etilgan o'rinbosarni ko'rsatadi. Bunday paketni iloji boricha tezroq almashtirishni rejalashtiring.
Skriptlar va plaginlar: Composer ham kod ishga tushiradi
Composer faqat fayllarni yuklab olmaydi. composer.jsondagi scripts bo'limi va Composer plaginlari o'rnatish yoki yangilash paytida kod bajaradi. Composer 2.2 dan boshlab plaginlar uchun allow-plugins sozlamasi joriy qilingan: ro'yxatda bo'lmagan plagin ishga tushirilmaydi va Composer sizdan ruxsat so'raydi. Bu ro'yxatga faqat haqiqatan kerakli va ishonchli plaginlarni qo'shing.
{
"config": {
"allow-plugins": {
"php-http/discovery": false,
"pestphp/pest-plugin": true
},
"secure-http": true
}
}
Begona yoki shubhali loyihani birinchi marta o'rnatayotganda composer install --no-scripts --no-plugins ishlatib, avval composer.jsondagi skriptlarni o'qib chiqish mumkin. secure-http sozlamasi standart holatda yoqilgan va u paketlarning shifrlanmagan HTTP orqali yuklanishiga yo'l qo'ymaydi, uni o'chirmang.
Zaif versiyalarni o'rnatishni umuman taqiqlash
Ko'p jamoalar roave/security-advisories paketidan foydalanadi. U hech qanday kod qo'shmaydi, faqat ma'lum zaif versiyalar bilan "ziddiyat" (conflict) e'lon qiladi. Natijada Composer zaif versiyani o'rnatishdan shunchaki bosh tortadi va siz muammoni deploydan oldin ko'rasiz.
composer require --dev roave/security-advisories:dev-latest
Serverga to'g'ri joylashtirish
Production serverda dasturlash vositalari kerak emas, ular faqat hujum maydonini kengaytiradi. Shuning uchun --no-dev bilan o'rnating. Bundan tashqari, sayt ildiz papkasi (document root) loyihaning public papkasiga qaratilgan bo'lishi kerak, shunda vendor, .env va composer.json brauzer orqali ochilmaydi.
composer install --no-dev --optimize-autoloader --no-interaction
# tekshiruv: bu manzillar 403 yoki 404 qaytarishi kerak
curl -I https://example.uz/vendor/autoload.php
curl -I https://example.uz/.env
curl -I https://example.uz/composer.lock
Misol uchun, Namangandagi xususiy klinikaning onlayn navbat tizimi Laravel'da yozilgan edi. Sayt fayllari to'liq public_html ichiga yuklangan, ya'ni document root loyiha ildiziga qaragan va .env fayli brauzerda ochilardi. Bundan tashqari, lock fayl yillar davomida yangilanmagan, composer audit esa bir nechta ma'lum zaiflikni ko'rsatdi. Tuzatish uchun document root public papkasiga o'tkazildi, .envdagi barcha parol va kalitlar almashtirildi, paketlar sinov muhitida yangilanib, faqat shundan keyin serverga --no-dev bilan o'rnatildi.
Muntazam tartibni yo'lga qo'yish
Bir martalik tekshiruv yetarli emas, chunki yangi zaifliklar har hafta e'lon qilinadi. Oyiga kamida bir marta, ideal holda har deploy oldidan composer audit ishga tushiring va natijani e'tiborsiz qoldirmang. Ombor xizmatlarida avtomatik qaramliklar yangilanishini yoqish ham yordam beradi: ular yangi versiya uchun alohida o'zgarish taklif qiladi, siz esa uni sinovdan o'tkazib qabul qilasiz. sayt.uz hostingida SSH va Composer bilan ishlash imkoniyati haqida aniq savollaringiz bo'lsa, kabinetdan yoki texnik yordam orqali so'rashingiz mumkin. Agar serverda Composer bo'lmasa, loyihani lokal kompyuterda --no-dev bilan yig'ib, tayyor vendor papkasi bilan yuklash ham ishlaydi.