Sayt ikki alohida xizmatdan iborat: domen, ya'ni saytning internetdagi nomi, va hosting, ya'ni sayt fayllari va bazasi turgan server. Ko'pchilik ikkalasini bir joydan oladi va bu qulay. Ammo ba'zi kompaniyalar ataylab domenni bir provayderda, hostingni esa boshqasida saqlaydi. Bu yondashuvning o'z mantig'i bor va u ayniqsa sayt uzoq yashashi kerak bo'lgan biznes uchun foydali bo'lishi mumkin. Keling, qachon bu tanlov o'zini oqlashini va qanday tuzoqlar borligini ko'rib chiqamiz.
Domen biznesning aktivi, hosting esa almashtiriladigan xizmat
Domen nomini yillar davomida mijozlar eslab qoladi, u vizitkalarda, reklamada, pochta manzillarida yoziladi. Hostingni esa sayt o'sishi bilan bir necha marta almashtirish mumkin: kichik virtual hostingdan VPS'ga, keyin alohida serverga. Shu sababli ko'p mutaxassislar domenni uzoq muddatli aktiv sifatida, hostingni esa vaqtinchalik infratuzilma sifatida ko'rishni tavsiya qiladi. Ular alohida bo'lsa, hosting almashtirish domenga hech qanday ta'sir qilmaydi.
Amalda bu shuni anglatadiki, hosting provayderi bilan kelishmovchilik chiqsa, xizmat sifati yomonlashsa yoki narx sizga to'g'ri kelmay qolsa, siz shunchaki yangi hosting olib, domenning DNS yozuvlarini o'zgartirasiz. Domenni boshqa registratorga o'tkazish, avtorizatsiya kodi kutish yoki egalik masalalarini hal qilish shart bo'lmaydi.
Egalik va kirish nazorati
Alohida saqlashning eng muhim afzalligi nazoratdir. Ba'zi hollarda saytni tayyorlagan veb-studiya yoki dasturchi domen va hostingni o'z akkauntida ro'yxatdan o'tkazadi. Hamkorlik tugagach, mijoz domen aslida kimga tegishli ekanini bilmay qoladi. Domen kompaniyaning o'z akkauntida, kompaniya nomiga ro'yxatdan o'tgan bo'lsa, hosting kimda bo'lishidan qat'i nazar, nomni boshqarish huquqi sizda qoladi.
Shu bilan birga, ikki xil akkaunt ikki xil xavfsizlik nuqtasi demakdir. Domen akkauntiga kuchli, takrorlanmaydigan parol qo'ying, imkon bo'lsa ikki bosqichli tasdiqlashni yoqing va akkauntga bog'langan pochta manzili hosting serverida emas, ishonchli alohida pochtada bo'lsin. Aks holda hosting o'chib qolganda parolni tiklash xatiga ham kira olmaysiz.
DNS'ni qayerda boshqarish kerak
Domen va hosting alohida bo'lganda ikki xil sxema bor. Birinchisida domen NS yozuvlari hosting provayderining DNS serverlariga yo'naltiriladi va barcha yozuvlar hosting panelida boshqariladi. Ikkinchisida DNS domen provayderida qoladi va siz faqat A, MX, TXT yozuvlarini qo'lda hosting manzillariga yo'naltirasiz. Ikkinchi sxema hosting almashtirishni ancha tezlashtiradi, chunki NS o'zgarishini kutish o'rniga bitta A yozuvini almashtirasiz.
; DNS domen provayderida, hosting boshqa joyda
misol.uz. 3600 IN A 203.0.113.10
www.misol.uz. 3600 IN CNAME misol.uz.
misol.uz. 3600 IN MX 10 mail.misol.uz.
mail.misol.uz. 3600 IN A 203.0.113.10
misol.uz. 3600 IN TXT "v=spf1 a mx ~all"Hozirgi holatni tekshirish uchun quyidagi buyruqlar yetarli:
dig +short NS misol.uz
dig +short A misol.uz
dig +short MX misol.uzAgar domeningiz sayt.uz'da bo'lsa, NS serverlarni o'zgartirish ham, DNS yozuvlarini qo'lda qo'shish ham kabinetdagi domen sahifasidan amalga oshiriladi.
Hostingni uzilishsiz almashtirish tartibi
Alohida saqlashning afzalligi ko'chish paytida yaqqol ko'rinadi. To'g'ri tartib bilan sayt mijozlar uchun deyarli to'xtamasdan yangi serverga o'tadi:
- Ko'chishdan bir-ikki kun oldin A yozuvining TTL qiymatini, masalan, 300 soniyaga tushiring, shunda o'zgarish tezroq tarqaladi.
- Yangi hostingda saytni va bazani to'liq nusxalab, ishlashini tekshiring.
- Yangi serverni domen o'zgarmasdan oldin sinab ko'ring: kompyuterning
hostsfaylida domenni yangi IP'ga vaqtincha bog'lang. - A yozuvini yangi IP'ga almashtiring va bir necha soat davomida ikki server ham ishlab tursin.
- Hammasi barqaror bo'lgach, TTL'ni qayta oshiring va eski hostingni o'chiring.
# yangi serverni DNS o'zgarmasdan oldin sinash
curl -I --resolve misol.uz:443:203.0.113.20 https://misol.uz/
# o'zgarish tarqalganini tekshirish
dig +short A misol.uz @8.8.8.8Yangi serverda SSL sertifikati odatda domen yangi IP'ga yo'nalgandan keyin chiqariladi, shuning uchun bu bosqichni ham rejaga kiriting. Pochta ham hosting serverida bo'lsa, MX yozuvlari va qutilarni ko'chirishni alohida rejalashtiring, aks holda ko'chish kuni xatlar yo'qolishi mumkin.
Amaliy misol: Toshkentdagi logistika kompaniyasi
Toshkentdagi o'rta logistika kompaniyasi saytini dastlab tanish dasturchi o'z hostingida, domenni ham o'z akkauntida ro'yxatdan o'tkazgan holda yuritgan deylik. Dasturchi boshqa ishga o'tib ketgach, kompaniya saytni yangilay olmay qoldi va domen tugash muddati yaqinlashayotgani haqidagi xatlar dasturchining pochtasiga ketardi. Uzoq yozishmalardan keyin domen kompaniya nomiga o'tkazildi.
Shundan keyin kompaniya qoidani o'zgartirdi: domen kompaniyaning o'z akkauntida, avtomatik uzaytirish yoqilgan holda turadi, hosting esa xizmat ko'rsatuvchi dasturchi bilan kelishuv asosida tanlanadi. Ikki yildan keyin sayt kattalashib, VPS'ga ko'chirilganda faqat A yozuvi o'zgartirildi va mijozlar hech qanday uzilishni sezmadi.
Alohida saqlashning kamchiliklari
Bu yondashuv bepul emas: ikki xil hisob, ikki xil to'lov muddati va ikki xil texnik yordam bilan ishlash kerak. Eng ko'p uchraydigan xato bitta xizmatning muddatini o'tkazib yuborishdir. Hosting to'langan, lekin domen tugab qolsa, sayt baribir ochilmaydi. Muammo chiqqanda esa ikki provayder bir-biriga ishora qilishi mumkin: hosting "DNS'ni tekshiring" deydi, domen provayderi esa "server javob bermayapti" deydi. Shuning uchun DNS'ning asoslarini tushunadigan odam jamoada bo'lishi foydali.
- Domen uchun avtomatik uzaytirishni yoqing va balansni kuzatib boring.
- Ikkala akkauntning ham kirish ma'lumotlarini kompaniyada xavfsiz saqlang.
- DNS yozuvlari ro'yxatini hujjat sifatida yozib qo'ying.
Kichik sayt uchun bu murakkablik ortiqcha bo'lishi mumkin va unda hamma narsani bir joyda saqlash qulayroqdir. Ammo sayt biznes uchun muhim bo'lsa va kelajakda infratuzilma o'zgarishi kutilsa, domenni o'z nazoratingizda alohida ushlab turish uzoq muddatda o'zini oqlaydi.