Korporativ pochta ishga tushirilgandan keyin eng ko'p eshitiladigan shikoyat: «Men xat yuboraman, lekin bizga kelgan xatlar yetib kelmayapti». Bunday holatda aybdor deyarli har doim MX yozuvi bo'ladi. MX (Mail Exchanger) yozuvi boshqa pochta serverlariga sizning domeningiz uchun xatlarni qaysi serverga topshirish kerakligini aytadi. Agar bu yozuv noto'g'ri bo'lsa, yuboruvchi server xatni boshqa joyga olib boradi yoki umuman manzil topa olmay, ma'lum vaqt urinib ko'rgach, uni qaytarib yuboradi. Quyida amaliyotda eng ko'p uchraydigan oltita sababni va ularni qanday tekshirishni ko'rib chiqamiz.
Avval joriy holatni ko'rib oling
Har qanday tuzatishdan oldin domeningizning MX yozuvlari hozir dunyoga qanday ko'rinishini bilib olish kerak. Buning uchun dig yoki Windows'dagi nslookup yetarli. Natijada har bir MX yozuvining ustuvorlik raqami va pochta serveri nomi chiqadi. Raqam qanchalik kichik bo'lsa, server shunchalik ustuvor hisoblanadi va yuboruvchilar xatni birinchi navbatda unga topshirishga harakat qiladi.
dig misol-mebel.uz MX +short
10 mail.misol-mebel.uz.
dig mail.misol-mebel.uz A +short
203.0.113.25
nslookup -type=mx misol-mebel.uz1-sabab: MX IP manzilga ko'rsatilgan
MX yozuvining qiymati IP manzil emas, balki xost nomi bo'lishi shart. Ko'pchilik panelga to'g'ridan-to'g'ri server IP manzilini yozadi, chunki A yozuvida shunday qilingan. Ba'zi DNS panellari buni qabul qilib yuboradi, lekin standart bo'yicha MX nomga ishora qilishi kerak va ko'p pochta serverlari bunday yozuvni yaroqsiz deb hisoblaydi. To'g'ri usul — avval mail.misol-mebel.uz uchun A yozuvi yaratish, so'ng MX yozuvida aynan shu nomni ko'rsatish.
2-sabab: MX ko'rsatgan nomning A yozuvi yo'q yoki u CNAME
MX to'g'ri nomga ishora qilishi mumkin, lekin o'sha nomning o'zi hech qayerga olib bormasa, xat yetkazilmaydi. Masalan, MX mail.misol-mebel.uz deb turibdi, lekin bu subdomen uchun A yozuvi o'chirib yuborilgan yoki eski serverning IP manzilini ko'rsatib qolgan. Bundan tashqari, standartlar MX nishoni CNAME bo'lishiga ruxsat bermaydi. Ko'p serverlar baribir CNAME'ni kuzatib boradi, ammo bunga tayanish xavfli, shuning uchun MX ko'rsatgan nom to'g'ridan-to'g'ri A (va kerak bo'lsa AAAA) yozuviga ega bo'lishi kerak.
3-sabab: eski MX yozuvlari o'chirilmagan
Pochta xizmatini almashtirganda yangi MX qo'shiladi, lekin eskisi unutiladi. Natijada zonada ikkita yoki undan ko'p MX yozuvi turadi va ularning ustuvorligi aralashib ketadi. Agar eski serverning raqami kichikroq bo'lsa, xatlarning katta qismi o'sha yerga boradi, u yerda esa qutilar allaqachon o'chirilgan yoki hech kim tekshirmaydi. Eng chalkash holat — ikkala yozuvning raqami bir xil bo'lishi: bunda xatlar tasodifiy taqsimlanadi va xodimlar «ba'zi xatlar keladi, ba'zilari yo'q» deb shikoyat qiladi.
4-sabab: yozuv noto'g'ri nomga yoki nuqtasiz qo'shilgan
MX yozuvi domenning o'ziga, ya'ni panellarda odatda @ belgisi bilan ko'rsatiladigan ildiz nomga qo'shilishi kerak. Ko'pincha u adashib mail yoki www nomiga qo'shiladi va natijada info@misol-mebel.uz manzili uchun hech qanday MX bo'lmaydi. Zona faylini qo'lda tahrir qilganda yana bir klassik xato bor: oxirida nuqtasiz yozilgan nomga zona nomi avtomatik qo'shiladi.
; noto'g'ri: mail.misol-mebel.uz.misol-mebel.uz ga aylanadi
@ IN MX 10 mail.misol-mebel.uz
; to'g'ri: oxirida nuqta bor
@ IN MX 10 mail.misol-mebel.uz.5-sabab: yozuv avtoritativ bo'lmagan joyda o'zgartirilgan
Domen DNS'ini faqat nom serverlari ko'rsatilgan joyda boshqarish mumkin. Agar domenning NS yozuvlari, masalan, Cloudflare'ga ko'rsatilgan bo'lsa-yu, siz MX'ni hosting panelida o'zgartirsangiz, bu o'zgarish hech kimga ko'rinmaydi. Bu ayniqsa sayt va pochta turli joylarda bo'lganda tez-tez uchraydi. Tekshirish oson: avval domenning NS serverlarini aniqlang, keyin MX'ni to'g'ridan-to'g'ri o'sha serverdan so'rang.
dig misol-mebel.uz NS +short
dig @ns1.misol-dns.uz misol-mebel.uz MX +short6-sabab: DNS to'g'ri, lekin pochta serveri domenni qabul qilmaydi
Ba'zan MX mukammal sozlangan, ammo xatlar baribir qaytadi. Bunda muammo DNS'da emas, pochta serverining o'zida: domen serverda mahalliy domen sifatida qo'shilmagan, kerakli quti yaratilmagan yoki quti hajmi to'lgan. Yuboruvchiga qaytgan xatdagi xato matni bu yerda eng foydali manba: «User unknown» qutining yo'qligini, «Relay access denied» domen serverda yo'qligini, «Mailbox full» esa joy tugaganini bildiradi. Serverning 25-portda javob berayotganini ham tekshirib ko'rish kerak.
nc -vz mail.misol-mebel.uz 25
telnet mail.misol-mebel.uz 25Misol: mebel do'koni pochtani ko'chirgandan keyin
Toshkentdagi mebel do'koni saytini bir joyda qoldirib, pochtani alohida korporativ xizmatga o'tkazdi. Yangi MX yozuvi qo'shildi, lekin sotuv bo'limi buyurtma xatlarining yarmi kelmayotganini aytdi. dig MX ikkita yozuvni ko'rsatdi: yangi server 10 ustuvorlik bilan va eski hosting serveri ham 10 bilan. Xatlar ikki server o'rtasida tasodifan bo'linayotgan edi, eski serverdagi qutilarni esa hech kim ochmasdi. Eski MX o'chirilgandan va TTL muddati o'tgandan keyin barcha xatlar yangi serverga kela boshladi, eski qutidagi xatlar esa qo'lda ko'chirildi.
O'zgartirishdan keyin nimani kutish kerak
MX yozuvi o'zgargandan keyin yuboruvchi serverlar uni darhol ko'rmasligi mumkin, chunki eski javob TTL muddati davomida keshda turadi. Shuning uchun pochta ko'chirishni rejalashtirayotganda bir kun oldin MX'ning TTL qiymatini kichraytirib qo'yish foydali. Yaxshi xabar shundaki, vaqtincha yetkazib bo'lmagan xatlar odatda darhol yo'qolmaydi: yuboruvchi serverlar ularni navbatda ushlab, bir necha soat yoki kun davomida qayta urinib ko'radi. Domen va pochta sayt.uz'da bo'lsa, MX va unga bog'liq A yozuvlarini kabinetdagi DNS bo'limida bir joyda ko'rib, solishtirib chiqishingiz mumkin.