Домен ва хостингни алоҳида жойда сақлаш: афзалликлари ва хавфлари

Сайт икки алоҳида хизматдан иборат: домен, яъни сайтнинг интернетдаги номи, ва хостинг, яъни сайт файллари ва базаси турган сервер. Кўпчилик иккаласини бир жойдан олади ва бу қулай. Аммо баъзи компаниялар атайлаб доменни бир провайдерда, хостингни эса бошқасида сақлайди. Бу ёндашувнинг ўз мантиғи бор ва у айниқса сайт узоқ яшаши керак бўлган бизнес учун фойдали бўлиши мумкин. Келинг, қачон бу танлов ўзини оқлашини ва қандай тузоқлар борлигини кўриб чиқамиз.

Домен бизнеснинг активи, хостинг эса алмаштириладиган хизмат

Домен номини йиллар давомида мижозлар эслаб қолади, у визиткаларда, рекламада, почта манзилларида ёзилади. Хостингни эса сайт ўсиши билан бир неча марта алмаштириш мумкин: кичик виртуал хостингдан VPS'га, кейин алоҳида серверга. Шу сабабли кўп мутахассислар доменни узоқ муддатли актив сифатида, хостингни эса вақтинчалик инфратузилма сифатида кўришни тавсия қилади. Улар алоҳида бўлса, хостинг алмаштириш доменга ҳеч қандай таъсир қилмайди.

Амалда бу шуни англатадики, хостинг провайдери билан келишмовчилик чиқса, хизмат сифати ёмонлашса ёки нарх сизга тўғри келмай қолса, сиз шунчаки янги хостинг олиб, доменнинг DNS ёзувларини ўзгартирасиз. Доменни бошқа регистраторга ўтказиш, авторизация коди кутиш ёки эгалик масалаларини ҳал қилиш шарт бўлмайди.

Эгалик ва кириш назорати

Алоҳида сақлашнинг энг муҳим афзаллиги назоратдир. Баъзи ҳолларда сайтни тайёрлаган веб-студия ёки дастурчи домен ва хостингни ўз аккаунтида рўйхатдан ўтказади. Ҳамкорлик тугагач, мижоз домен аслида кимга тегишли эканини билмай қолади. Домен компаниянинг ўз аккаунтида, компания номига рўйхатдан ўтган бўлса, хостинг кимда бўлишидан қатъи назар, номни бошқариш ҳуқуқи сизда қолади.

Шу билан бирга, икки хил аккаунт икки хил хавфсизлик нуқтаси демакдир. Домен аккаунтига кучли, такрорланмайдиган парол қўйинг, имкон бўлса икки босқичли тасдиқлашни ёқинг ва аккаунтга боғланган почта манзили хостинг серверида эмас, ишончли алоҳида почтада бўлсин. Акс ҳолда хостинг ўчиб қолганда паролни тиклаш хатига ҳам кира олмайсиз.

DNS'ни қаерда бошқариш керак

Домен ва хостинг алоҳида бўлганда икки хил схема бор. Биринчисида домен NS ёзувлари хостинг провайдерининг DNS серверларига йўналтирилади ва барча ёзувлар хостинг панелида бошқарилади. Иккинчисида DNS домен провайдерида қолади ва сиз фақат A, MX, TXT ёзувларини қўлда хостинг манзилларига йўналтирасиз. Иккинчи схема хостинг алмаштиришни анча тезлаштиради, чунки NS ўзгаришини кутиш ўрнига битта A ёзувини алмаштирасиз.

; DNS domen provayderida, hosting boshqa joyda
misol.uz.        3600  IN  A     203.0.113.10
www.misol.uz.    3600  IN  CNAME misol.uz.
misol.uz.        3600  IN  MX 10 mail.misol.uz.
mail.misol.uz.   3600  IN  A     203.0.113.10
misol.uz.        3600  IN  TXT   "v=spf1 a mx ~all"

Ҳозирги ҳолатни текшириш учун қуйидаги буйруқлар етарли:

dig +short NS misol.uz
dig +short A misol.uz
dig +short MX misol.uz

Агар доменингиз sayt.uz'да бўлса, NS серверларни ўзгартириш ҳам, DNS ёзувларини қўлда қўшиш ҳам кабинетдаги домен саҳифасидан амалга оширилади.

Хостингни узилишсиз алмаштириш тартиби

Алоҳида сақлашнинг афзаллиги кўчиш пайтида яққол кўринади. Тўғри тартиб билан сайт мижозлар учун деярли тўхтамасдан янги серверга ўтади:

1. Кўчишдан бир-икки кун олдин A ёзувининг TTL қийматини, масалан, 300 сонияга туширинг, шунда ўзгариш тезроқ тарқалади.
2. Янги хостингда сайтни ва базани тўлиқ нусхалаб, ишлашини текширинг.
3. Янги серверни домен ўзгармасдан олдин синаб кўринг: компьютернинг hosts файлида доменни янги IP'га вақтинча боғланг.
4. A ёзувини янги IP'га алмаштиринг ва бир неча соат давомида икки сервер ҳам ишлаб турсин.
5. Ҳаммаси барқарор бўлгач, TTL'ни қайта оширинг ва эски хостингни ўчиринг.

# yangi serverni DNS o'zgarmasdan oldin sinash
curl -I --resolve misol.uz:443:203.0.113.20 https://misol.uz/

# o'zgarish tarqalganini tekshirish
dig +short A misol.uz @8.8.8.8

Янги серверда SSL сертификати одатда домен янги IP'га йўналгандан кейин чиқарилади, шунинг учун бу босқични ҳам режага киритинг. Почта ҳам хостинг серверида бўлса, MX ёзувлари ва қутиларни кўчиришни алоҳида режалаштиринг, акс ҳолда кўчиш куни хатлар йўқолиши мумкин.

Амалий мисол: Тошкентдаги логистика компанияси

Тошкентдаги ўрта логистика компанияси сайтини дастлаб таниш дастурчи ўз хостингида, доменни ҳам ўз аккаунтида рўйхатдан ўтказган ҳолда юритган дейлик. Дастурчи бошқа ишга ўтиб кетгач, компания сайтни янгилай олмай қолди ва домен тугаш муддати яқинлашаётгани ҳақидаги хатлар дастурчининг почтасига кетарди. Узоқ ёзишмалардан кейин домен компания номига ўтказилди.

Шундан кейин компания қоидани ўзгартирди: домен компаниянинг ўз аккаунтида, автоматик узайтириш ёқилган ҳолда туради, хостинг эса хизмат кўрсатувчи дастурчи билан келишув асосида танланади. Икки йилдан кейин сайт катталашиб, VPS'га кўчирилганда фақат A ёзуви ўзгартирилди ва мижозлар ҳеч қандай узилишни сезмади.

Алоҳида сақлашнинг камчиликлари

Бу ёндашув бепул эмас: икки хил ҳисоб, икки хил тўлов муддати ва икки хил техник ёрдам билан ишлаш керак. Энг кўп учрайдиган хато битта хизматнинг муддатини ўтказиб юборишдир. Хостинг тўланган, лекин домен тугаб қолса, сайт барибир очилмайди. Муаммо чиққанда эса икки провайдер бир-бирига ишора қилиши мумкин: хостинг "DNS'ни текширинг" дейди, домен провайдери эса "сервер жавоб бермаяпти" дейди. Шунинг учун DNS'нинг асосларини тушунадиган одам жамоада бўлиши фойдали.

• Домен учун автоматик узайтиришни ёқинг ва балансни кузатиб боринг.
• Иккала аккаунтнинг ҳам кириш маълумотларини компанияда хавфсиз сақланг.
• DNS ёзувлари рўйхатини ҳужжат сифатида ёзиб қўйинг.

Кичик сайт учун бу мураккаблик ортиқча бўлиши мумкин ва унда ҳамма нарсани бир жойда сақлаш қулайроқдир. Аммо сайт бизнес учун муҳим бўлса ва келажакда инфратузилма ўзгариши кутилса, доменни ўз назоратингизда алоҳида ушлаб туриш узоқ муддатда ўзини оқлайди.