O'zbek tilidagi so'z domen nomi sifatida juda kuchli tanlov bo'lishi mumkin: mijoz uni darhol tushunadi, brend mahalliy ko'rinadi va qidiruvda ham tabiiy eshitiladi. Biroq o'zbek lotin alifbosidagi bir nechta harf domen nomlarida umuman ishlatilmaydi yoki turlicha yoziladi. Natijada siz reklamada aytgan nomni mijoz brauzerga boshqacha yozadi va sizning saytingiz o'rniga xato sahifaga yoki, undan ham yomoni, raqobatchining saytiga tushadi. Ushbu maqolada o'zbekcha so'zdan domen yasashda uchraydigan aniq muammolarni va ularni oldindan hal qilish yo'llarini ko'rib chiqamiz.
Domen nomida qaysi belgilar ruxsat etilgan
Oddiy domen nomida faqat lotin harflari (a-z), raqamlar va defis ishlatiladi. Defis nomning boshida yoki oxirida turishi mumkin emas, nomning bir qismi esa 63 belgidan oshmasligi kerak. Katta va kichik harflar farq qilmaydi, ya'ni Bogcha.uz va bogcha.uz bitta manzil. Eng muhimi, tutuq belgisi ham, o'zbekcha o' va g' harflaridagi apostrof ham domen nomida mavjud emas. Shu sababli har bir o'zbekcha so'z domenga aylanayotganda qaysidir belgisini yo'qotadi yoki boshqa harf bilan almashtiriladi.
Bu oddiy texnik cheklov emas, balki o'qilish muammosi. Masalan, "go'zallik saloni" uchun domen gozallik.uz bo'ladi va bu yerda muammo kam, chunki o' shunchaki o ga aylanadi. Lekin "o'quv markazi" so'zida apostrof tushib qolganda oquv hosil bo'ladi, ba'zi odamlar esa uni ruscha talaffuzga moslab uquv deb yozadi. Bitta nom uchun ikki-uch xil yozilish paydo bo'lishi ana shu yerdan boshlanadi.
Eng ko'p chalkashlik beradigan harflar
Amaliyotda muammolarning katta qismi bir nechta harf juftligiga to'g'ri keladi. Ularni bilib olsangiz, domen tanlashda qaysi variantlarni tekshirish kerakligini oldindan ko'ra olasiz.
| O'zbekcha | Domendagi yozilish | Mijoz yozishi mumkin bo'lgan variant |
|---|---|---|
| o' (o'quv) | oquv | uquv, o-quv |
| g' (bog'cha) | bogcha | boghcha |
| x / h (xizmat, hayot) | xizmat | hizmat, khizmat |
| q / k (qand) | qand | kand |
| sh, ch (shirin, choy) | shirin, choy | choi, chay |
Ayniqsa x va h juftligi xavfli, chunki og'zaki nutqda ko'p odam ularni farqlamaydi. "Xizmat" so'zini eshitgan mijoz uni hizmat deb yozishi juda oddiy holat. Xuddi shunday, q harfi ruscha klaviaturaga o'rgangan foydalanuvchilarda ko'pincha k bilan almashtiriladi. Agar nomingizda shu harflardan biri bo'lsa, ikkinchi variantni ham albatta tekshiring.
Tutuq belgisini nima bilan almashtirish kerak
Ba'zi tadbirkorlar apostrof o'rnida defis qo'yishni o'ylaydi: masalan, "ma'rifat" uchun ma-rifat.uz. Bu yechim deyarli har doim noqulay. Defisni og'zaki aytish qiyin, reklamada uni "chiziqcha bilan" deb qo'shimcha tushuntirishga to'g'ri keladi, mijozlarning ko'pchiligi esa uni baribir tashlab yozadi. Shuning uchun tutuq belgisini shunchaki olib tashlash, ya'ni marifat.uz ko'rinishida yozish odatda eng tabiiy yo'l.
Agar apostrofni olib tashlash so'zning ma'nosini buzsa yoki uni boshqa so'zga aylantirib qo'ysa, boshqacha nom tanlash yaxshiroq. "She'r" so'zidan sher chiqadi va bu endi butunlay boshqa ma'no beradi. Bunday holda so'zni kengaytirish yordam beradi, masalan, ma'nosi aniq qoladigan sheriyat kabi variant. Domen nomini yozib ko'rib, uni ovoz chiqarib o'qing va notanish odam uni qanday tushunishini o'ylab ko'ring.
Toshkentdagi bog'cha misolida tanlov
Faraz qilaylik, Toshkentning Yunusobod tumanida "Quyoshli bog'cha" nomli xususiy bog'cha sayt ochmoqchi. Birinchi variant quyoshlibogcha.uz bo'ladi. Uni tahlil qilsak, bu yerda uchta xavfli joy bor: q harfi k bilan, g' harfi gh bilan yozilishi mumkin, so'zlar qo'shilib ketgani sababli esa nom uzun va ko'z bilan o'qish qiyin.
Yaxshiroq yondashuv asosiy domen sifatida qisqa va aniq nom tanlash, keyin eng ehtimolli xato variantlarni ham ro'yxatdan o'tkazishdir. Masalan, asosiy domen quyoshli.uz, qo'shimcha ravishda kuyoshli.uz va quyoshlibogcha.uz. Barcha qo'shimcha domenlar asosiy saytga doimiy yo'naltiriladi. Shunda ota-ona qaysi variantni yozmasin, bitta saytga tushadi, qidiruv tizimlari esa faqat bitta asosiy manzilni indekslaydi.
Qo'shimcha domenlarni asosiy saytga yo'naltirish
Bir nechta domen bir xil kontentni ko'rsatsa, qidiruv tizimlari uni takroriy kontent sifatida qabul qilishi mumkin. Shuning uchun qo'shimcha domenlar saytni alohida ko'rsatmasligi, balki 301 kodi bilan asosiy domenga yo'naltirishi kerak. Hostingda Apache ishlatilsa, qo'shimcha domen papkasidagi .htaccess fayliga quyidagini yozish kifoya:
RewriteEngine On
RewriteCond %{HTTP_HOST} !^quyoshli\.uz$ [NC]
RewriteRule ^(.*)$ https://quyoshli.uz/$1 [R=301,L]Nginx ishlatiladigan VPS'da esa alohida server bloki yetarli:
server {
listen 80;
listen 443 ssl;
server_name kuyoshli.uz www.kuyoshli.uz quyoshlibogcha.uz www.quyoshlibogcha.uz;
# ssl_certificate va ssl_certificate_key shu domenlarni ham qamrashi kerak
return 301 https://quyoshli.uz$request_uri;
}E'tibor bering, HTTPS orqali kelgan so'rovlarni ham to'g'ri yo'naltirish uchun qo'shimcha domenlarda ham SSL sertifikati bo'lishi kerak, aks holda brauzer yo'naltirishdan oldin xavfsizlik ogohlantirishini ko'rsatadi. sayt.uz hostingida qo'shimcha domen ulanganda unga ham bepul Let's Encrypt sertifikati berilishi mumkin, bu esa yo'naltirishni xavfsiz qiladi.
Nomni tanlashdan oldin o'tkaziladigan oddiy test
Domen uchun pul to'lashdan oldin uni kichik guruhda sinab ko'rish juda foydali. Nomni yozma ko'rsatmasdan, faqat og'zaki aytib, besh-olti tanishingizdan uni telefonda yozib berishni so'rang. Agar uch kishidan ikkitasi boshqacha yozsa, bu nom og'zaki reklama uchun zaif yoki uning xato variantlarini ham olish shart degani.
- Nomni telefonda aytib ko'ring va suhbatdoshdan yozib berishni so'rang.
- Nomni ruscha va inglizcha klaviaturada yozadigan odamlarga ham sinab ko'ring.
- So'zlar qo'shilib ketganda boshqa ma'no chiqmayotganini tekshiring.
- Eng ko'p uchragan xato variantlar band yoki bo'shligini qidiruvda tekshiring.
Oxirgi qadam ayniqsa muhim: agar xato variant allaqachon boshqa birovniki bo'lsa va unda raqobatchi yoki shubhali sayt ishlayotgan bo'lsa, sizning mijozlaringizning bir qismi doimiy ravishda o'sha yerga tushadi. Bunday holda boshqa nom tanlash keyinchalik bu muammo bilan kurashishdan ancha arzonga tushadi.
Qisqa, lekin tushunarli nomga intiling
O'zbekcha so'zli domenning kuchi uning tushunarliligida, shuning uchun uni haddan tashqari qisqartirib, ma'nosini yo'qotmaslik kerak. Masalan, "Samarqand non" nomini smqnon.uz qilib qisqartirish yozishni osonlashtirmaydi, balki xotirada qolishini qiyinlashtiradi. Ikki so'zdan iborat, har biri aniq o'qiladigan va chalkash harflari kam bo'lgan nom deyarli har doim yaxshi natija beradi. Kerak bo'lsa, shu nomni sayt.uz qidiruvida bir necha variantda tekshirib, qaysilari bo'sh ekanini bir vaqtning o'zida ko'rib chiqish mumkin.
Demak, o'zbekcha so'z domen uchun ajoyib asos, faqat uni tanlashda harflarning domendagi yozilishini, mijoz uni qanday yozishi mumkinligini va xato variantlarni oldindan hisobga olish kerak. Asosiy domen bitta bo'lsin, qolganlari unga 301 bilan yo'naltirilsin, reklamada esa nom har doim bir xil va aniq yozilsin.