🛡️
blog.cat.ssl

HSTS yoqishdan oldin bilish kerak bo'lganlar: foydasi va xavflari

21.11.2026
← Barcha maqolalar

HSTS (HTTP Strict Transport Security) sayt brauzerga yuboradigan bitta sarlavha, lekin uning ta'siri juda kuchli. Brauzer bu sarlavhani bir marta olgach, belgilangan muddat davomida saytni faqat HTTPS orqali ochadi: foydalanuvchi http:// yozsa ham, havola eski bo'lsa ham, so'rov serverga yetib bormasdan oldin brauzerning o'zida HTTPS'ga almashtiriladi. Bu oddiy 301 yo'naltirishdan xavfsizroq, chunki birinchi shifrlanmagan so'rovni ham yo'q qiladi. Ammo aynan shu kuch HSTS'ni ehtiyotsiz yoqilganda xavfli qiladi: xato sozlamani serverda tuzatish bilan brauzer xotirasidagi qarorni darhol o'zgartirib bo'lmaydi.

HSTS nima beradi

Oddiy yo'naltirishda foydalanuvchining birinchi so'rovi baribir ochiq HTTP orqali ketadi. Ommaviy Wi-Fi kabi ishonchsiz tarmoqda hujumchi shu birinchi so'rovni ushlab qolib, foydalanuvchini HTTPS'ga o'tkazmasdan soxta sahifaga olib ketishi mumkin. HSTS bu oynani yopadi: brauzer saytni eslab qoladi va HTTP'ga umuman murojaat qilmaydi. Bundan tashqari, HSTS yoqilgan saytda sertifikat xatosi chiqsa, brauzer "baribir davom etish" tugmasini ko'rsatmaydi, ya'ni foydalanuvchi ogohlantirishni e'tiborsiz qoldira olmaydi.

Sarlavha quyidagicha ko'rinadi va uchta qismdan iborat bo'lishi mumkin:

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains; preload

Birinchi xavf: qaytarib bo'lmaydigan xotira

Brauzer HSTS qoidasini max-age tugaguncha saqlaydi. Agar siz bir yillik qiymat bilan HSTS yoqsangiz va keyinroq SSL bilan muammo chiqsa, masalan sertifikat yangilanmay qolsa yoki domen vaqtincha SSL'siz serverga ko'chirilsa, saytga ilgari kirgan barcha foydalanuvchilar uni ocha olmaydi. Ular uchun HTTP varianti mavjud emas va sertifikat xatosini chetlab o'tish tugmasi ham yo'q. Serverdan sarlavhani olib tashlash ham darhol yordam bermaydi, chunki brauzer yangi javobni faqat HTTPS orqali muvaffaqiyatli ulanganda oladi.

Brauzer qoidani bekor qilishi uchun sayt HTTPS orqali max-age=0 bilan javob berishi kerak. Shuning uchun HSTS yoqilgan saytda SSL'ning doimiy ishlashi majburiy shartga aylanadi.

Ikkinchi xavf: includeSubDomains va unutilgan subdomenlar

Ko'pchilik muammolar aynan includeSubDomains bilan bog'liq. Asosiy sayt HTTPS'da mukammal ishlashi mumkin, lekin domen ostida yillar davomida yig'ilgan boshqa nomlar ham bor: eski test sayti, ichki hisobot tizimi, ofisdagi qurilmaning veb-paneli yoki faqat HTTP'da ishlaydigan qandaydir xizmat. HSTS barcha subdomenlarga tatbiq etilgach, brauzer ularni ham faqat HTTPS orqali ochmoqchi bo'ladi va sertifikati bo'lmagan subdomenlar foydalanuvchilar uchun ishlamay qoladi.

Misol: kollejning ichki jurnali

Buxorodagi kollej misol.uz saytining xavfsizlik bahosini oshirish uchun internetdagi maslahatga ko'ra HSTS sarlavhasini bir yillik muddat va includeSubDomains bilan qo'shdi. Asosiy sayt to'g'ri ishladi. Ertasi kuni esa o'qituvchilar jurnal.misol.uz manzilidagi elektron jurnalga kira olmay qolishdi. Bu jurnal kollej ichidagi eski serverda ishlardi va unda SSL umuman yo'q edi. Asosiy saytni ochgan har bir o'qituvchining brauzeri subdomen uchun ham faqat HTTPS'ni talab qila boshladi.

Sarlavhani serverdan olib tashlash yetarli bo'lmadi, chunki brauzerlar qoidani allaqachon eslab qolgan edi. Muammo jurnal serveriga ham SSL o'rnatish bilan hal bo'ldi. Agar boshidan qisqa max-age bilan sinab ko'rilganida, bu holat bir necha daqiqada o'z-o'zidan o'tib ketgan bo'lardi.

Uchinchi xavf: preload ro'yxati

preload belgisi va brauzerlarning preload ro'yxatiga kiritish eng kuchli, lekin eng orqaga qaytarish qiyin bo'lgan bosqich. Ro'yxatdagi domen brauzerning o'ziga yozib qo'yiladi va foydalanuvchi saytga bir marta ham kirmagan bo'lsa ham faqat HTTPS bilan ochiladi. Ro'yxatga qo'shish uchun odatda uzoq max-age, includeSubDomains va barcha subdomenlarning HTTPS'da ishlashi talab qilinadi. Ro'yxatdan chiqarish esa mumkin bo'lsa-da, yangi brauzer versiyalari tarqalguncha uzoq vaqt oladi. Aniq talablar va muddatlarni preload xizmatining rasmiy sahifasida tekshirish kerak. Kichik biznes yoki oddiy korporativ sayt uchun preload odatda shart emas.

Bosqichma-bosqich xavfsiz yoqish

  1. Asosiy sayt va www varianti HTTPS'da barqaror ishlashiga, sertifikat avtomatik yangilanishiga ishonch hosil qiling.
  2. Domen ostidagi barcha subdomenlar ro'yxatini tuzing va har biri HTTPS'da ochilishini tekshiring.
  3. Avval includeSubDomains'siz va qisqa muddat bilan boshlang, masalan max-age=300.
  4. Bir necha kun muammo bo'lmasa, muddatni bir kunga, keyin bir haftaga, oxirida bir yilga oshiring.
  5. includeSubDomains'ni faqat barcha subdomenlar tayyor bo'lgandan keyin qo'shing.

Nginx'da sarlavha quyidagicha qo'shiladi. U faqat HTTPS bloki ichida bo'lishi kerak:

add_header Strict-Transport-Security "max-age=300" always;

Apache'da, mod_headers moduli yoqilgan bo'lsa, xuddi shu ishni .htaccess yoki sayt konfiguratsiyasi bajaradi:

Header always set Strict-Transport-Security "max-age=300"

Natijani tekshirish uchun:

curl -sI https://example.uz | grep -i strict-transport

Sinov paytida o'z brauzeringizdagi qoidani tozalash kerak bo'lsa, Chrome'da chrome://net-internals/#hsts sahifasidagi "Delete domain security policies" bo'limidan foydalanish mumkin. Bu faqat sizning brauzeringizga ta'sir qiladi, mijozlaringiznikiga emas.

sayt.uz hostingida Let's Encrypt sertifikatlari avtomatik yangilanadi, bu HSTS uchun muhim asos. Shunday bo'lsa ham, HSTS'ni yoqishdan oldin barcha subdomenlaringiz va ularning DNS yozuvlarini sayt.uz kabinetida ko'zdan kechirib chiqing: unutilgan bitta subdomen butun rejani buzishi mumkin.

O'xshash maqolalar

📧 mail.domen.uz uchun SSL: Outlook sertifikat ogohlantirishini qanday yo'qotish ⏳ Let's Encrypt limitlari: "too many certificates" xatosi va uni hal qilish 📜 Certificate Transparency: SSL sertifikatlarning ochiq jurnali qanday ishlaydi 🏢 Ichki (intranet) saytlar uchun SSL: ofis tizimlarini qanday himoyalash
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek ✓ 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English