🛡️
blog.cat.ssl

HSTS ёқишдан олдин билиш керак бўлганлар: фойдаси ва хавфлари

21.11.2026
← Барча мақолалар

HSTS (HTTP Strict Transport Security) сайт браузерга юборадиган битта сарлавҳа, лекин унинг таъсири жуда кучли. Браузер бу сарлавҳани бир марта олгач, белгиланган муддат давомида сайтни фақат HTTPS орқали очади: фойдаланувчи http:// ёзса ҳам, ҳавола эски бўлса ҳам, сўров серверга етиб бормасдан олдин браузернинг ўзида HTTPS'га алмаштирилади. Бу оддий 301 йўналтиришдан хавфсизроқ, чунки биринчи шифрланмаган сўровни ҳам йўқ қилади. Аммо айнан шу куч HSTS'ни эҳтиётсиз ёқилганда хавфли қилади: хато созламани серверда тузатиш билан браузер хотирасидаги қарорни дарҳол ўзгартириб бўлмайди.

HSTS нима беради

Оддий йўналтиришда фойдаланувчининг биринчи сўрови барибир очиқ HTTP орқали кетади. Оммавий Wi-Fi каби ишончсиз тармоқда ҳужумчи шу биринчи сўровни ушлаб қолиб, фойдаланувчини HTTPS'га ўтказмасдан сохта саҳифага олиб кетиши мумкин. HSTS бу ойнани ёпади: браузер сайтни эслаб қолади ва HTTP'га умуман мурожаат қилмайди. Бундан ташқари, HSTS ёқилган сайтда сертификат хатоси чиқса, браузер "барибир давом этиш" тугмасини кўрсатмайди, яъни фойдаланувчи огоҳлантиришни эътиборсиз қолдира олмайди.

Сарлавҳа қуйидагича кўринади ва учта қисмдан иборат бўлиши мумкин:

Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains; preload

Биринчи хавф: қайтариб бўлмайдиган хотира

Браузер HSTS қоидасини max-age тугагунча сақлайди. Агар сиз бир йиллик қиймат билан HSTS ёқсангиз ва кейинроқ SSL билан муаммо чиқса, масалан сертификат янгиланмай қолса ёки домен вақтинча SSL'сиз серверга кўчирилса, сайтга илгари кирган барча фойдаланувчилар уни оча олмайди. Улар учун HTTP варианти мавжуд эмас ва сертификат хатосини четлаб ўтиш тугмаси ҳам йўқ. Сервердан сарлавҳани олиб ташлаш ҳам дарҳол ёрдам бермайди, чунки браузер янги жавобни фақат HTTPS орқали муваффақиятли уланганда олади.

Браузер қоидани бекор қилиши учун сайт HTTPS орқали max-age=0 билан жавоб бериши керак. Шунинг учун HSTS ёқилган сайтда SSL'нинг доимий ишлаши мажбурий шартга айланади.

Иккинчи хавф: includeSubDomains ва унутилган субдоменлар

Кўпчилик муаммолар айнан includeSubDomains билан боғлиқ. Асосий сайт HTTPS'да мукаммал ишлаши мумкин, лекин домен остида йиллар давомида йиғилган бошқа номлар ҳам бор: эски тест сайти, ички ҳисобот тизими, офисдаги қурилманинг веб-панели ёки фақат HTTP'да ишлайдиган қандайдир хизмат. HSTS барча субдоменларга татбиқ этилгач, браузер уларни ҳам фақат HTTPS орқали очмоқчи бўлади ва сертификати бўлмаган субдоменлар фойдаланувчилар учун ишламай қолади.

Мисол: коллежнинг ички журнали

Бухородаги коллеж misol.uz сайтининг хавфсизлик баҳосини ошириш учун интернетдаги маслаҳатга кўра HSTS сарлавҳасини бир йиллик муддат ва includeSubDomains билан қўшди. Асосий сайт тўғри ишлади. Эртаси куни эса ўқитувчилар jurnal.misol.uz манзилидаги электрон журналга кира олмай қолишди. Бу журнал коллеж ичидаги эски серверда ишларди ва унда SSL умуман йўқ эди. Асосий сайтни очган ҳар бир ўқитувчининг браузери субдомен учун ҳам фақат HTTPS'ни талаб қила бошлади.

Сарлавҳани сервердан олиб ташлаш етарли бўлмади, чунки браузерлар қоидани аллақачон эслаб қолган эди. Муаммо журнал серверига ҳам SSL ўрнатиш билан ҳал бўлди. Агар бошидан қисқа max-age билан синаб кўрилганида, бу ҳолат бир неча дақиқада ўз-ўзидан ўтиб кетган бўларди.

Учинчи хавф: preload рўйхати

preload белгиси ва браузерларнинг preload рўйхатига киритиш энг кучли, лекин энг орқага қайтариш қийин бўлган босқич. Рўйхатдаги домен браузернинг ўзига ёзиб қўйилади ва фойдаланувчи сайтга бир марта ҳам кирмаган бўлса ҳам фақат HTTPS билан очилади. Рўйхатга қўшиш учун одатда узоқ max-age, includeSubDomains ва барча субдоменларнинг HTTPS'да ишлаши талаб қилинади. Рўйхатдан чиқариш эса мумкин бўлса-да, янги браузер версиялари тарқалгунча узоқ вақт олади. Аниқ талаблар ва муддатларни preload хизматининг расмий саҳифасида текшириш керак. Кичик бизнес ёки оддий корпоратив сайт учун preload одатда шарт эмас.

Босқичма-босқич хавфсиз ёқиш

  1. Асосий сайт ва www варианти HTTPS'да барқарор ишлашига, сертификат автоматик янгиланишига ишонч ҳосил қилинг.
  2. Домен остидаги барча субдоменлар рўйхатини тузинг ва ҳар бири HTTPS'да очилишини текширинг.
  3. Аввал includeSubDomains'сиз ва қисқа муддат билан бошланг, масалан max-age=300.
  4. Бир неча кун муаммо бўлмаса, муддатни бир кунга, кейин бир ҳафтага, охирида бир йилга оширинг.
  5. includeSubDomains'ни фақат барча субдоменлар тайёр бўлгандан кейин қўшинг.

Nginx'да сарлавҳа қуйидагича қўшилади. У фақат HTTPS блоки ичида бўлиши керак:

add_header Strict-Transport-Security "max-age=300" always;

Apache'да, mod_headers модульи ёқилган бўлса, худди шу ишни .htaccess ёки сайт конфигурацияси бажаради:

Header always set Strict-Transport-Security "max-age=300"

Натижани текшириш учун:

curl -sI https://example.uz | grep -i strict-transport

Синов пайтида ўз браузерингиздаги қоидани тозалаш керак бўлса, Chrome'да chrome://net-internals/#hsts саҳифасидаги "Delete domain security policies" бўлимидан фойдаланиш мумкин. Бу фақат сизнинг браузерингизга таъсир қилади, мижозларингизникига эмас.

sayt.uz хостингида Let's Encrypt сертификатлари автоматик янгиланади, бу HSTS учун муҳим асос. Шундай бўлса ҳам, HSTS'ни ёқишдан олдин барча субдоменларингиз ва уларнинг DNS ёзувларини sayt.uz кабинетида кўздан кечириб чиқинг: унутилган битта субдомен бутун режани бузиши мумкин.

Ўхшаш мақолалар

📧 mail.domen.uz учун SSL: Outlook сертификат огоҳлантиришини қандай йўқотиш ⏳ Let's Encrypt лимитлари: "too many certificates" хатоси ва уни ҳал қилиш 📜 Certificate Transparency: SSL сертификатларнинг очиқ журнали қандай ишлайди 🏢 Ички (интранет) сайтлар учун SSL: офис тизимларини қандай ҳимоялаш
🌐 Тил
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English