Кунларнинг бирида сайт очилмай қолади ёки фақат айрим саҳифалар хато беради, логда эса "жадвал бузилган ва тикланиши керак" деган мазмундаги ёзув пайдо бўлади. MySQL жадваллари камдан-кам бузилади, лекин бу содир бўлганда ваҳима қилмасдан, тўғри тартибда ҳаракат қилиш муҳим. Нотўғри қадам маълумотни бутунлай йўқотишга олиб келиши мумкин, тўғри тартиб эса кўп ҳолларда жадвални бир неча дақиқада тиклайди. Бу мақолада бузилишни қандай аниқлаш, уни текшириш ва сақлаш механизмига қараб қандай тиклашни кўриб чиқамиз.
Жадвал нега бузилади
Кўпинча бузилиш MySQL жадвалга ёзиб турган пайтда жараён кутилмаганда тўхташидан келиб чиқади. Электр узилиши, сервер хотираси тугаб, MySQL жараёнининг тизим томонидан мажбуран тўхтатилиши, диск ёки хостинг квотасининг тўлиб қолиши энг кенг тарқалган сабаблардир. Камроқ ҳолатларда носоз диск ёки файл тизими хатолари ҳам сабаб бўлади.
Сақлаш механизми бу ерда катта рол ўйнайди. Эски MyISAM жадвалларида транзакция журнали йўқ, шунинг учун ёзиш ўртасида узилиш жадвал ёки унинг индекс файлини осонгина бузади. InnoDB эса ўзгаришларни аввал журналга ёзади ва қайта ишга тушганда автоматик тикланишни бажаради, шу сабабли у анча барқарор. Шунга қарамай, диск даражасидаги жиддий носозликда InnoDB ҳам зарар кўриши мумкин.
Бузилиш белгилари
MyISAM жадвали бузилганда хато хабари одатда жадвал номи билан бирга аниқ кўрсатилади. Сайт умумий база хатоси саҳифасини кўрсатса ҳам, PHP хато логида ёки MySQL логида қуйидагига ўхшаш қаторлар топилади:
Table './shop_db/sessions' is marked as crashed and should be repaired
Incorrect key file for table 'sessions'; try to repair it
InnoDB муаммолари бошқача кўринади: MySQL хизмати умуман ишга тушмаслиги, ишга тушиб тез-тез қайта юкланиши ёки логда саҳифа бузилганлиги ҳақида хабарлар чиқиши мумкин. Бундай ҳолатда биринчи навбатда MySQL'нинг ўз хато логини кўриб чиқиш керак, чунки у қайси жадвал ёки файл билан муаммо борлигини кўрсатади.
Биринчи қадам: захира нусха
Ҳар қандай тиклаш амалидан олдин мавжуд ҳолатнинг нусхасини олинг, ҳатто у бузилган бўлса ҳам. Тиклаш жараёни баъзан жадвалдаги бузилган қаторларни ташлаб юборади ва кейинчалик уларни қайтариш учун асл нусха керак бўлиши мумкин. Агар база ҳали ишлаётган бўлса, оддий дамп етарли, MySQL ишга тушмаса, VPS серверда маълумотлар папкасини хизмат тўхтатилган ҳолатда тўлиқ нусхалаш керак:
mysqldump -u shop_user -p shop_db > shop_db_before_repair.sql
# MySQL ishga tushmasa (VPS, root huquqi bilan):
sudo systemctl stop mysql
sudo cp -a /var/lib/mysql /var/lib/mysql_backup_20261104
Жадвални текшириш
Қайси жадваллар бузилганини аниқлаш учун CHECK TABLE буйруғи ишлатилади. У MyISAM ва InnoDB жадваллари учун ҳам ишлайди ва натижада ҳар бир жадвал ҳолатини кўрсатади. Бутун базани бир йўла текшириш учун эса mysqlcheck ёрдамчи дастури қулай:
CHECK TABLE sessions, orders;
mysqlcheck -u shop_user -p --check shop_db
Натижада Msg_text устунида OK ёзилган бўлса, жадвал соғлом. error ёки Corrupt белгиси эса тиклаш кераклигини билдиради. phpMyAdmin'да ҳам жадвалларни белгилаб, пастдаги менюдан текшириш ва тиклаш амалларини танлаш мумкин.
MyISAM жадвалини тиклаш
MyISAM жадваллари учун REPAIR TABLE буйруғи мавжуд ва кўп ҳолатда муаммони дарҳол ҳал қилади. Бутун базадаги бузилган жадвалларни автоматик тиклаш учун mysqlcheck билан --auto-repair параметри ишлатилади:
REPAIR TABLE sessions;
mysqlcheck -u shop_user -p --auto-repair --check shop_db
Тиклаш муваффақиятли бўлгач, бундай ҳолат такрорланмаслиги учун жадвални InnoDB'га ўтказишни кўриб чиқинг. ALTER TABLE sessions ENGINE=InnoDB; буйруғи жадвални янги механизмда қайта қуради. Катта жадвалда бу бироз вақт олади, шунинг учун уни ташрифчилар кам пайтда бажарган маъқул.
InnoDB жадвали билан ишлаш
InnoDB REPAIR TABLE буйруғини қўллаб-қувватламайди, уни ишлатсангиз сақлаш механизми тиклашни қўлламаслиги ҳақида хабар оласиз. Енгил ҳолатларда жадвални қайта қуриш ёрдам беради: ALTER TABLE orders ENGINE=InnoDB; жадвални нусхалаб, янгидан яратади. Агар MySQL бузилган InnoDB саҳифалари сабабли умуман ишга тушмаса, VPS серверда фавқулодда режим ишлатилади:
# /etc/mysql/my.cnf yoki /etc/my.cnf, [mysqld] bo'limi
[mysqld]
innodb_force_recovery = 1
Бу режимда MySQL ишга тушади ва маълумотларни дамп қилиб олиш имкони пайдо бўлади. 1 дан бошланг ва фақат MySQL ишга тушмаса қийматни босқичма-босқич оширинг, чунки юқори қийматлар хавфлироқ ва 4 дан бошлаб маълумот файлларига қайтариб бўлмайдиган зарар етиши мумкин. Дамп олингач, базани янгидан яратиб, дампни импорт қиласиз ва innodb_force_recovery қаторини олиб ташлаб, MySQL'ни оддий режимда қайта ишга туширасиз.
Амалий мисол: янгиликлар сайтида квота тўлган кун
Фарғонадаги минтақавий янгиликлар сайтининг misol.uz хостинг квотаси захира архивлари сабабли тўлиб қолди. Шу пайтда сайт MyISAM форматидаги сессиялар жадвалига ёзишда давом этаётган эди ва эрталаб саҳифалар ўрнига база хатоси чиқа бошлади. Логда sessions жадвали бузилгани ҳақида хабар топилди.
Аввал эски архивлар ўчирилиб, дискда жой бўшатилди, чунки жой бўлмаса тиклаш ҳам ишламайди. Сўнг базанинг дампи олинди, phpMyAdmin орқали жадвал текширилди ва REPAIR TABLE билан тикланди. Сайт бир неча дақиқада ишга тушди, шундан кейин барча MyISAM жадваллари InnoDB'га ўтказилди. sayt.uz хостингида бундай ҳолатда ўзингиз тиклай олмасангиз, бузилган жадвал номини кўрсатиб кабинет орқали тикет очишингиз мумкин.
Келажакда олдини олиш
Бузилишнинг олдини олишнинг энг ишончли йўли жадвалларни InnoDB'да сақлаш, дискда доимо бўш жой қолдириш ва мунтазам захира нусха олишдир. Квота тўлишига яқинлашганда огоҳлантиришларни кузатиб боринг, захира архивларини сайт папкасида эмас, алоҳида жойда сақланг. Шунда кутилмаган узилиш бўлса ҳам, маълумотлар хавф остида қолмайди ва тиклаш учун тайёр нусха доим қўл остида бўлади.