🎣
Domen

Domeningizga öxşaş fişing domenlar: kuzatiş va himoya usullari

15.11.2026
← Barça maqolalar

Saytingiz qançalik tanilgan bölsa, uning nomidan foydalanişga urinadiganlar ham şunçalik köpayadi. Firibgarlar asl domenni buzib kirişga harakat qilmaydi, bu qiyin va xavfli. Ular şunçaki unga juda öxşaş yangi domen röyxatdan ötkazadi, asl saytning dizaynini nusxalaydi va havolani reklama, messenjer yoki xat orqali tarqatadi. Foydalanuvçi manzil satriga diqqat bilan qaramasa, farqni sezmaydi va karta ma'lumotlari yoki parolini soxta saytga kiritadi.

Öxşaş domenlar qanday yaratiladi

Bunday domenlarning bir neçta keng tarqalgan turlari bor va ularni biliş kuzatuvni töğri taşkil qilişga yordam beradi. Eng oddiysi harf xatolariga asoslangan nomlar, ya'ni typosquatting: exmaple.uz, examplle.uz yoki exampe.uz. Foydalanuvçi şoşib yozganda aynan şunday xato qilişi mumkin, firibgarlar esa şu ehtimoldan foydalanadi.

Ikkinçi tur körinişi öxşaş belgilardan foydalanadi. Lotinça l örniga raqam 1, m örniga rn juftligi yoki o örniga 0 qöyiladi. Xalqaro domen nomlari qöllab-quvvatlangan zonalarda esa lotinça harf örniga taşqi körinişi bir xil kirillça harf işlatilişi mumkin. Bunday nom texnik jihatdan xn-- bilan boşlanadigan punycode körinişida saqlanadi, lekin ayrim dasturlarda odatiy harflar kabi körsatiladi.

Uçinçi tur boşqa zona yoki qöşimça sözlardan foydalanadi: example-uz.com, example.uz-bonus.net, example-login.uz yoki example-aksiya.shop. Oxirgi yillarda example.uz.boshqa-sayt.net kabi uzun manzillar ham köp uçraydi. Bu yerda haqiqiy domen oxiridagi boshqa-sayt.net bölib, boşidagi taniş qism şunçaki subdomen nomi xolos.

Misol: elektronika dökoni va soxta çegirma

Toşkentdagi elektronika savdosi bilan şuğullanuvçi onlayn dökon bir kuni mijozlardan ğalati qönğiroqlar qabul qila boşladi. Ular tölangan buyurtmalar haqida söraşardi, lekin dökon bazasida bunday buyurtmalar yöq edi. Ma'lum bölişiça, ijtimoiy tarmoqda "yarim narxda smartfonlar" degan reklama tarqalgan va u dökon dizaynining aniq nusxasi bölgan, lekin boşqa zonadagi öxşaş nomli saytga olib borgan. Mijozlar karta ma'lumotlarini aynan şu saytga kiritişgan.

Dökon xodimlari soxta sayt joylaşgan hosting provayderi va domen registratoriga şikoyat yuborişdi, ijtimoiy tarmoqdagi reklamani bloklatiş uçun ham ariza berişdi. Şu bilan birga rasmiy sahifalarda va saytning özida faqat bitta rasmiy manzil borligi haqida e'lon joylaştirildi. Keyinçalik dökon öz nomining eng köp adaştiriladigan variantlarini oldindan röyxatdan ötkazib, ularni asosiy saytga yönaltirib qöydi.

Yangi öxşaş domenlarni qanday kuzatiş mumkin

Sertifikat jurnallari orqali

Firibgarlar işonç uyğotiş uçun soxta saytga deyarli har doim SSL sertifikat örnatadi. Işonçli markazlar bergan har bir sertifikat oçiq jurnallarga yoziladi, şuning uçun brendingiz nomi qatnaşgan yangi sertifikatlarni qidirib turiş mumkin. Buning uçun crt.sh xizmatining JSON çiqişidan foydalaniş qulay:

# Nomida "example" so'zi bo'lgan sertifikatlar ro'yxati
curl -s "https://crt.sh/?q=%25example%25&output=json" \
  | jq -r '.[].name_value' | sort -u

Natijada sizning rasmiy subdomenlaringiz ham çiqadi, ularni çiqarib taşlagandan keyin qolgan begona nomlar diqqat bilan körib çiqilişi kerak. Bu xizmat ba'zan sekin javob beradi yoki sörovlarni çeklaydi, şuning uçun uni haftada bir neça marta işga tuşiriş yetarli.

Variantlarni avtomatik yaratiş

Oçiq manbali dnstwist vositasi domeningiz uçun harf xatolari, almaşgan belgilar va boşqa zonalardagi yuzlab variantlarni yaratadi va ulardan qaysilari allaqaçon röyxatdan ötganini tekşiradi:

pip install dnstwist
dnstwist --registered example.uz

# Natijani faylga saqlab, keyingi tekshiruv bilan solishtirish
dnstwist --registered --format csv example.uz > twist-$(date +%F).csv

Bu röyxatni har oy saqlab borib, avvalgi natija bilan soliştirsangiz, yangi paydo bölgan domenlarni darhol körasiz. Har bir yangi nom uçun uning saytini oçib köring va MX yozuvi bor-yöqligini tekşiring, çunki poçta serveri sozlangan öxşaş domen köpinça soxta xatlar yuboriş uçun tayyorlangan böladi:

dig MX examp1e.uz +short
dig A examp1e.uz +short

Himoya çoralari

Asosiy variantlarni oldindan egallaş

Barça mumkin bölgan variantlarni röyxatdan ötkaziş amalda imkonsiz, lekin eng xavfli bir neçtasini egallaş mantiqiy. Bularga brendingizning boşqa maşhur zonalardagi nomi, çiziqçali varianti va eng köp uçraydigan harf xatosi kiradi. Ularni asosiy saytga 301 yönaltiriş bilan ulab qöysangiz, adaşgan foydalanuvçi ham töğri joyga tuşadi. sayt.uz orqali .uz va xalqaro domenlarni bitta kabinetda boşqariş mumkin, bu esa bunday himoya domenlarini kuzatişni osonlaştiradi.

Poçta autentifikatsiyasi

SPF, DKIM va DMARC yozuvlari öxşaş domendan yuborilgan xatlarni töxtata olmaydi, çunki u boşqa domen. Ammo ular sizning aynan öz domeningiz nomidan soxta xat yuborişni qiyinlaştiradi va firibgarlarni öxşaş nomlarga ötişga majbur qiladi. DMARC hisobotlari esa kim sizning nomingizdan xat yuborişga urinayotganini körsatadi:

_dmarc.example.uz.  3600  IN  TXT  "v=DMARC1; p=reject; rua=mailto:dmarc@example.uz"

Mijozlarni xabardor qiliş

Eng samarali himoya köpinça texnik emas. Saytingizda, çek va xatlaringizda rasmiy manzilni aniq körsating va qisqa eslatma qöşing: "Biz faqat example.uz manzilidan foydalanamiz va heç qaçon karta ma'lumotlarini messenjer orqali söramaymiz". Mijozlar soxta sayt haqida xabar berişi uçun oddiy aloqa kanali bölsin.

Soxta saytni yopiş

Öxşaş domen topilganda uning qaysi hosting va registratorda ekanini whois va IP manzil ma'lumotlari orqali aniqlang va ularning suiiste'mol böyiça aloqa manziliga şikoyat yuboring. Şikoyatga skrinşotlar, soxta sahifa manzili va asl saytingizga havola emas, balki uning nomini qöşing. Moliyaviy zarar yetkazilgan bölsa, huquqni muhofaza qiluvçi organlarga murojaat qiliş ham töğri qadam böladi.

Öxşaş maqolalar

🔑 Transfer (EPP/Auth) kodi: nima u, qayerdan olinadi va qanday saqlanadi ⏳ Domen transferidagi 60 kunlik çeklov: qaçon qöllanadi va qanday rejalaştiriladi 🪪 .uz domen uçun kontakt va pasport tekşiruvi: nima uçun kerak 📮 SPF 10 ta lookup limiti: permerror va uning yeçimi
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) ✓ 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English