🔐
Xavfsizlik

Laravel ilovasi xavfsizligi: debug rejim, APP_KEY va .env himoyasi

22.11.2026
← Barcha maqolalar

Laravel PHP dunyosidagi eng mashhur freymvorklardan biri va u xavfsizlik bo'yicha ko'p ishni dasturchi o'rniga bajaradi: so'rovlarni CSRF tokeni bilan tekshiradi, ma'lumotlar bazasiga so'rovlarni parametrlar orqali yuboradi, parollarni xeshlaydi, cookie fayllarini shifrlaydi. Shunga qaramay Laravel ilovalari buziladi va buning sababi deyarli har doim freymvorkning o'zida emas, balki uni serverga qanday joylashtirilganida bo'ladi. Ushbu maqolada ishchi serverga chiqarishdan oldin albatta tekshirilishi kerak bo'lgan sozlamalarni ko'rib chiqamiz.

Misol: klinikaga yozilish tizimi

Faraz qilaylik, Namangandagi xususiy klinika uchun bemorlar onlayn navbatga yoziladigan Laravel ilovasi yaratildi va navbat.example.uz manzilida ishga tushdi. Ilovada bemorlarning ismi, telefon raqami va qaysi shifokorga yozilgani saqlanadi. Dasturchi loyihani o'z kompyuteridagi sozlamalar bilan serverga ko'chirdi: .env faylida debug rejim yoqiq qoldi, sayt ildizi sifatida public emas, loyihaning asosiy papkasi ko'rsatildi. Bu ikki xato birgalikda shuni anglatadiki, istalgan tashrifchi ma'lumotlar bazasi parolini ko'rishi mumkin edi. Quyidagi qadamlar aynan shunday vaziyatning oldini oladi.

Sayt ildizi faqat public papka bo'lishi kerak

Laravel loyihasida brauzer ko'rishi kerak bo'lgan yagona papka public. Unda index.php, CSS, JavaScript va rasmlar turadi. Qolgan hamma narsa, jumladan .env, storage, vendor va config papkalari veb orqali ochilmasligi lozim. Agar hostingda sayt ildizini o'zgartirish imkoni bo'lsa, uni to'g'ridan-to'g'ri public papkaga yo'naltiring. ISPmanager panelida bu veb-domen sozlamalaridagi ildiz katalog maydoni orqali qilinadi.

/home/klinika/navbat/          # Laravel loyihasi
/home/klinika/navbat/public/   # sayt ildizi shu yerga ko'rsatiladi

curl -I https://navbat.example.uz/.env

Oxirgi buyruq 404 yoki 403 qaytarishi kerak. Agar fayl mazmuni ko'rinsa, bu eng yuqori darajadagi muammo: undagi barcha parollarni darhol almashtirish kerak bo'ladi.

APP_KEY nima va nega uni sir saqlash kerak

APP_KEY Laravel'ning asosiy shifrlash kaliti. U shifrlangan cookie fayllar, sessiyalar, Crypt orqali shifrlangan ma'lumotlar va imzolangan havolalar uchun ishlatiladi. Kalit sizib chiqsa, hujumchi cookie'larni soxtalashtirishi, imzolangan havolalarni o'zi yaratishi va shifrlangan maydonlarni ochishi mumkin. Laravel'ning eski versiyalarida sizib chiqqan kalit hatto masofadan kod bajarishga yo'l ochgan holatlar ham ma'lum. Shuning uchun kalit hech qachon Git omboriga tushmasligi, har bir muhit uchun esa alohida bo'lishi kerak.

php artisan key:generate --show   # yangi kalitni ko'rsatadi, .env ga yozmaydi
php artisan key:generate          # .env dagi APP_KEY ni almashtiradi

Kalitni almashtirganda ehtiyot bo'ling: barcha foydalanuvchilar tizimdan chiqib ketadi va eski kalit bilan shifrlangan ma'lumotlar o'qilmay qoladi. Laravel'ning yangi versiyalarida APP_PREVIOUS_KEYS o'zgaruvchisi bor, unga eski kalitni yozsangiz, ilova eski ma'lumotlarni ochishda davom etadi. Kalit sizib chiqqan bo'lsa, almashtirish majburiy; shunchaki ehtiyot uchun almashtirmoqchi bo'lsangiz, oldin shifrlangan ustunlar bor-yo'qligini tekshiring.

.env va ishchi muhit sozlamalari

Ishchi serverdagi .env fayli dasturchining kompyuteridagi nusxadan farq qilishi kerak. Eng muhim qatorlar quyidagilar:

APP_ENV=production
APP_DEBUG=false
APP_URL=https://navbat.example.uz
LOG_LEVEL=warning
SESSION_SECURE_COOKIE=true

APP_DEBUG=true qoldirilsa, xato yuz berganda Laravel batafsil sahifa ko'rsatadi va unda muhit o'zgaruvchilari, fayl yo'llari va so'rov tafsilotlari chiqishi mumkin. Bu mavzu shunchalik muhimki, unga alohida maqola bag'ishlaganmiz. Sozlamalarni o'zgartirgandan keyin konfiguratsiya keshini yangilashni unutmang, aks holda ilova eski qiymatlar bilan ishlashda davom etadi.

composer install --no-dev --optimize-autoloader
php artisan config:cache
php artisan route:cache

.env fayliga faqat sayt egasi o'qiy oladigan ruxsat bering, masalan chmod 600 .env. storage va bootstrap/cache papkalari yozish uchun ochiq bo'lishi kerak, ammo 777 berish shart emas.

Kod darajasidagi odatiy xatolar

Freymvork himoyasini dasturchi o'zi chetlab o'tishi mumkin. Eng ko'p uchraydigan holat mass assignment: model so'rovdagi barcha maydonlarni qabul qilsa, foydalanuvchi formaga is_admin kabi maydonni qo'shib yuborishi mumkin. Modelda $fillable ro'yxatini aniq yozing va $request->all() o'rniga tekshirilgan ma'lumotlardan foydalaning.

// Xavfli
Appointment::create($request->all());

// To'g'ri
$data = $request->validate([
    'doctor_id' => 'required|exists:doctors,id',
    'phone'     => 'required|string|max:20',
]);
Appointment::create($data);

Ikkinchi xavf xom SQL so'rovlar. DB::raw yoki whereRaw ichiga foydalanuvchi kiritgan qiymatni to'g'ridan-to'g'ri qo'shmang, buning o'rniga parametr belgilaridan foydalaning. Uchinchisi Blade shablonlarida {!! !!} orqali tekshirilmagan matnni chiqarish, bu XSS hujumiga yo'l ochadi. CSRF himoyasini ham istisno ro'yxatiga ortiqcha marshrutlar qo'shib zaiflashtirmang; faqat haqiqatan tashqi xizmatdan keladigan so'rovlar, masalan to'lov tizimi xabarnomalari, istisno bo'lishi mumkin.

Kirish sahifasi va qo'shimcha paketlar

Laravel'ning tayyor autentifikatsiya paketlari kirish urinishlarini cheklaydi, ammo o'zingiz yozgan kirish yoki SMS kod yuborish marshrutlarida throttle middleware'ini qo'shishni unutmang. Aks holda botlar parolni tanlashi yoki SMS yuborish orqali sizga xarajat keltirishi mumkin. Telescope yoki Debugbar kabi diagnostika paketlari ishchi serverda o'chirilgan yoki faqat administratorlarga ochiq bo'lishi kerak, chunki ular so'rovlar, sessiyalar va SQL so'rovlarini to'liq ko'rsatadi.

composer audit

Bu buyruq o'rnatilgan paketlarda ma'lum zaifliklar bor-yo'qligini tekshiradi. Uni har bir yangilashdan oldin ishga tushirish odat bo'lishi kerak. Laravel ilovasini sayt.uz hostingida yoki VPS'da joylashtirsangiz ham, bu tekshiruvlar bir xil: server qanchalik yaxshi bo'lmasin, ilova sozlamalari uchun dasturchi javobgar.

O'xshash maqolalar

🧩 Composer paketlarini xavfsizlik uchun tekshirish: PHP loyiha egasi uchun qo'llanma 🈲 SEO spam hujumi: Google'da saytingiz nomidan begona yaponcha sahifalar chiqyapti 🐘 PHP'dagi kritik zaifliklar: yangilashni nega kechiktirmaslik kerak 📚 OJS jurnal saytini himoyalash: yangilash, fayllar va botlardan himoya
🌐 Til
🇺🇿 O⁠'zbek ✓ 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English