Ko'pchilik buzilgan sayt deganda bosh sahifada xaker yozuvi yoki qora fon tasavvur qiladi. Bugungi hujumlarning aksariyati esa aksincha, iloji boricha sezilmaslikka harakat qiladi. Hujumchiga saytingizni buzib ko'rsatish emas, undan uzoq vaqt foydalanish kerak: spam xat yuborish, qidiruv tizimiga begona sahifalar joylash, tashrifchilarni boshqa saytlarga yo'naltirish yoki server resurslarini o'z maqsadida ishlatish. Shuning uchun buzilishni erta aniqlash uchun kichik, lekin takrorlanuvchi belgilarga e'tibor berish kerak.
Tashqaridan ko'rinadigan belgilar
Ko'pincha muammo haqida birinchi bo'lib sayt egasi emas, tashqi tomon xabar beradi. Brauzer saytni ochishdan oldin qizil ogohlantirish ko'rsatishi mumkin, Google qidiruv natijalarida esa sayt nomi ostida "Bu sayt buzilgan bo'lishi mumkin" degan yozuv paydo bo'ladi. Mijozlar saytga kirganda notanish sahifaga o'tib ketayotganini aytishi yoki antivirus dasturi saytni xavfli deb bloklashi ham jiddiy belgi.
- Google qidiruvida saytingiz nomidan begona tilda yoki begona mavzudagi sahifalar chiqadi;
- telefondan yoki qidiruvdan kirganlar boshqa saytga yo'naltiriladi;
- Google Search Console'dan xavfsizlik muammosi haqida xat keladi;
- xosting provayderi saytdan spam yuborilayotgani yoki resurs haddan tashqari ishlatilayotgani haqida ogohlantiradi;
- domeningizdan yuborilgan xatlar qabul qiluvchilarda spam papkasiga tusha boshlaydi.
Bu belgilarning har biri alohida boshqa sababga ham ega bo'lishi mumkin. Masalan, xatlar spamga tushishi noto'g'ri SPF yozuvidan bo'lishi mumkin. Ammo bir nechta belgi bir vaqtda paydo bo'lsa, saytni chuqurroq tekshirish vaqti keldi.
Misol: Buxorodagi mehmonxona
Buxorodagi oilaviy mehmonxona sayti orqali xorijiy sayyohlar xona band qilardi. Bir kuni bir nechta mijoz bron tasdiqlovchi xat kelmaganini aytdi, mehmonxona egasi esa o'z pochta qutisida noma'lum manzillardan qaytgan yuzlab xatlarni ko'rdi. Xosting tomonidan ham sayt orqali ko'p miqdorda xat yuborilayotgani haqida xabar keldi. Tekshiruvda WordPress'da besh kun oldin yaratilgan notanish administrator va yuklash papkasida rasm nomi bilan yashiringan PHP fayl topildi. Sayt tashqaridan odatdagidek ishlayotgan edi, shuning uchun muammo faqat pochta orqali bilindi.
Admin paneldagi o'zgarishlarni tekshirish
Birinchi navbatda saytga kim kira olishini ko'rib chiqing. Notanish administrator akkaunti buzilishning eng aniq belgilaridan biri. Ba'zi zararli kodlar bunday akkauntni admin paneldagi ro'yxatdan yashiradi, shuning uchun SSH orqali WP-CLI bilan tekshirish ishonchliroq:
wp user list --role=administrator --fields=ID,user_login,user_email,user_registered
wp plugin list --status=active
wp option get siteurl
wp option get home
Ro'yxatda siz bilmagan foydalanuvchi, o'rnatmagan plagin yoki boshqa domenga o'zgartirilgan sayt manzili bo'lsa, bu jiddiy signal. siteurl va home qiymatlari sizning domeningizdan farq qilsa, hujumchi butun saytni boshqa joyga yo'naltirgan bo'lishi mumkin.
Fayllarni tekshirish
Keyingi qadam fayllarda kutilmagan o'zgarishlarni topish. WordPress yadrosi fayllari rasmiy nusxa bilan solishtirilishi mumkin, qolganlari uchun esa o'zgartirilgan sanaga va joylashuvga qarash kerak. Yuklash papkasida PHP fayllar bo'lmasligi kerak, chunki u yerda odatda faqat rasm va hujjatlar saqlanadi:
wp core verify-checksums
find . -name "*.php" -mtime -7 -ls
find wp-content/uploads -name "*.php"
grep -rlE "eval\(base64_decode|gzinflate\(base64_decode" --include=*.php .
Oxirgi bir hafta ichida siz hech narsa yangilamagan bo'lsangiz-u, ko'p PHP fayl o'zgargan bo'lsa, bu shubhali. Lekin plagin yangilanishlari ham fayl sanalarini o'zgartiradi, shuning uchun natijani yangilanish tarixi bilan solishtiring. Shuni ham bilingki, hujumchi fayl sanasini soxtalashtirishi mumkin, shuning uchun sana tekshiruvi yagona vosita emas.
Rejalashtirilgan vazifalar va loglar
Ko'p zararli dasturlar o'zini cron vazifasi orqali qayta tiklaydi. Xosting akkauntidagi rejalashtirilgan vazifalarni ko'rib chiqing va siz qo'shmagan har qanday buyruqqa, ayniqsa tashqi manzildan fayl yuklab oluvchilarga e'tibor bering:
crontab -l
wp cron event list
Veb-server loglari ham ko'p narsani aytib beradi. Odatiy saytda POST so'rovlarining katta qismi kirish sahifasi, formalar va admin-ajax.php ga keladi. Agar loglarda siz bilmagan PHP faylga ko'p POST so'rovlar ko'rinsa, bu webshell belgisi bo'lishi mumkin:
grep "POST" access.log | awk '{print $7}' | sort | uniq -c | sort -rn | head -20
Log faylning joylashuvi xostingga qarab farq qiladi. sayt.uz xostingida loglarni ISPmanager panelidan ko'rish mumkin.
Buzilish tasdiqlansa birinchi qadamlar
Shoshilib fayllarni o'chirish yoki saytni qayta o'rnatish ba'zan muammoni yashiradi, lekin manbani yo'q qilmaydi. Avval holatni tartib bilan qayd eting, keyin tozalashga o'ting. Parollarni almashtirishni esa toza qurilmadan bajaring, chunki ba'zan buzilish sayt egasining kompyuteridagi zararli dastur orqali parol o'g'irlanishidan boshlanadi.
- Hozirgi holatning, ya'ni fayllar va bazaning nusxasini oling: u tahlil uchun kerak bo'ladi.
- Xosting, FTP, ma'lumotlar bazasi, administrator va pochta parollarini almashtiring.
- Notanish foydalanuvchilar, fayllar va cron vazifalarini o'chiring.
- WordPress yadrosi, plaginlar va mavzularni rasmiy nusxa bilan almashtiring va yangilang.
- Kirish yo'lini aniqlang: eskirgan plagin, sizib chiqqan parol yoki boshqa zaiflik.
Kirish yo'li yopilmasa, tozalangan sayt bir necha kun ichida qayta buziladi. Tekshiruvni qayerdan boshlashni bilmasangiz yoki tozalashda yordam kerak bo'lsa, sayt.uz kabinetidan texnik yordamga tiket ochishingiz mumkin.