🕵️
Хавфсизлик

Сайтингиз бузилганини қандай билиш мумкин: белгилар ва текширув тартиби

20.11.2026
← Барча мақолалар

Кўпчилик бузилган сайт деганда бош саҳифада хакер ёзуви ёки қора фон тасаввур қилади. Бугунги ҳужумларнинг аксарияти эса аксинча, иложи борича сезилмасликка ҳаракат қилади. Ҳужумчига сайтингизни бузиб кўрсатиш эмас, ундан узоқ вақт фойдаланиш керак: спам хат юбориш, қидирув тизимига бегона саҳифалар жойлаш, ташрифчиларни бошқа сайтларга йўналтириш ёки сервер ресурсларини ўз мақсадида ишлатиш. Шунинг учун бузилишни эрта аниқлаш учун кичик, лекин такрорланувчи белгиларга эътибор бериш керак.

Ташқаридан кўринадиган белгилар

Кўпинча муаммо ҳақида биринчи бўлиб сайт эгаси эмас, ташқи томон хабар беради. Браузер сайтни очишдан олдин қизил огоҳлантириш кўрсатиши мумкин, Google қидирув натижаларида эса сайт номи остида "Бу сайт бузилган бўлиши мумкин" деган ёзув пайдо бўлади. Мижозлар сайтга кирганда нотаниш саҳифага ўтиб кетаётганини айтиши ёки антивирус дастури сайтни хавфли деб блоклаши ҳам жиддий белги.

Бу белгиларнинг ҳар бири алоҳида бошқа сабабга ҳам эга бўлиши мумкин. Масалан, хатлар спамга тушиши нотўғри SPF ёзувидан бўлиши мумкин. Аммо бир нечта белги бир вақтда пайдо бўлса, сайтни чуқурроқ текшириш вақти келди.

Мисол: Бухородаги меҳмонхона

Бухородаги оилавий меҳмонхона сайти орқали хорижий сайёҳлар хона банд қиларди. Бир куни бир нечта мижоз брон тасдиқловчи хат келмаганини айтди, меҳмонхона эгаси эса ўз почта қутисида номаълум манзиллардан қайтган юзлаб хатларни кўрди. Хостинг томонидан ҳам сайт орқали кўп миқдорда хат юборилаётгани ҳақида хабар келди. Текширувда WordPress'да беш кун олдин яратилган нотаниш администратор ва юклаш папкасида расм номи билан яширинган PHP файл топилди. Сайт ташқаридан одатдагидек ишлаётган эди, шунинг учун муаммо фақат почта орқали билинди.

Админ панелдаги ўзгаришларни текшириш

Биринчи навбатда сайтга ким кира олишини кўриб чиқинг. Нотаниш администратор аккаунти бузилишнинг энг аниқ белгиларидан бири. Баъзи зарарли кодлар бундай аккаунтни админ панелдаги рўйхатдан яширади, шунинг учун SSH орқали WP-CLI билан текшириш ишончлироқ:

wp user list --role=administrator --fields=ID,user_login,user_email,user_registered
wp plugin list --status=active
wp option get siteurl
wp option get home

Рўйхатда сиз билмаган фойдаланувчи, ўрнатмаган плагин ёки бошқа доменга ўзгартирилган сайт манзили бўлса, бу жиддий сигнал. siteurl ва home қийматлари сизнинг доменингиздан фарқ қилса, ҳужумчи бутун сайтни бошқа жойга йўналтирган бўлиши мумкин.

Файлларни текшириш

Кейинги қадам файлларда кутилмаган ўзгаришларни топиш. WordPress ядроси файллари расмий нусха билан солиштирилиши мумкин, қолганлари учун эса ўзгартирилган санага ва жойлашувга қараш керак. Юклаш папкасида PHP файллар бўлмаслиги керак, чунки у ерда одатда фақат расм ва ҳужжатлар сақланади:

wp core verify-checksums
find . -name "*.php" -mtime -7 -ls
find wp-content/uploads -name "*.php"
grep -rlE "eval\(base64_decode|gzinflate\(base64_decode" --include=*.php .

Охирги бир ҳафта ичида сиз ҳеч нарса янгиламаган бўлсангиз-у, кўп PHP файл ўзгарган бўлса, бу шубҳали. Лекин плагин янгиланишлари ҳам файл саналарини ўзгартиради, шунинг учун натижани янгиланиш тарихи билан солиштиринг. Шуни ҳам билингки, ҳужумчи файл санасини сохталаштириши мумкин, шунинг учун сана текшируви ягона восита эмас.

Режалаштирилган вазифалар ва логлар

Кўп зарарли дастурлар ўзини cron вазифаси орқали қайта тиклайди. Хостинг аккаунтидаги режалаштирилган вазифаларни кўриб чиқинг ва сиз қўшмаган ҳар қандай буйруққа, айниқса ташқи манзилдан файл юклаб олувчиларга эътибор беринг:

crontab -l
wp cron event list

Веб-сервер логлари ҳам кўп нарсани айтиб беради. Одатий сайтда POST сўровларининг катта қисми кириш саҳифаси, формалар ва admin-ajax.php га келади. Агар логларда сиз билмаган PHP файлга кўп POST сўровлар кўринса, бу веб-шелл белгиси бўлиши мумкин:

grep "POST" access.log | awk '{print $7}' | sort | uniq -c | sort -rn | head -20

Лог файлнинг жойлашуви хостингга қараб фарқ қилади. sayt.uz хостингида логларни ISPmanager панелидан кўриш мумкин.

Бузилиш тасдиқланса биринчи қадамлар

Шошилиб файлларни ўчириш ёки сайтни қайта ўрнатиш баъзан муаммони яширади, лекин манбани йўқ қилмайди. Аввал ҳолатни тартиб билан қайд этинг, кейин тозалашга ўтинг. Паролларни алмаштиришни эса тоза қурилмадан бажаринг, чунки баъзан бузилиш сайт эгасининг компьютеридаги зарарли дастур орқали парол ўғирланишидан бошланади.

  1. Ҳозирги ҳолатнинг, яъни файллар ва базанинг нусхасини олинг: у таҳлил учун керак бўлади.
  2. Хостинг, FTP, маълумотлар базаси, администратор ва почта паролларини алмаштиринг.
  3. Нотаниш фойдаланувчилар, файллар ва cron вазифаларини ўчиринг.
  4. WordPress ядроси, плагинлар ва мавзуларни расмий нусха билан алмаштиринг ва янгиланг.
  5. Кириш йўлини аниқланг: эскирган плагин, сизиб чиққан парол ёки бошқа заифлик.

Кириш йўли ёпилмаса, тозаланган сайт бир неча кун ичида қайта бузилади. Текширувни қаердан бошлашни билмасангиз ёки тозалашда ёрдам керак бўлса, sayt.uz кабинетидан техник ёрдамга тикет очишингиз мумкин.

Ўхшаш мақолалар

🈲 SEO спам ҳужуми: Google'да сайтингиз номидан бегона японча саҳифалар чиқяпти 🐘 PHP'даги критик заифликлар: янгилашни нега кечиктирмаслик керак 📚 OJS журнал сайтини ҳимоялаш: янгилаш, файллар ва ботлардан ҳимоя 🧪 Очиқ phpinfo() ва унутилган тест файллари: сайтга қандай хавф туғдиради
🌐 Тил
🇺🇿 O⁠'zbek 🇺🇿 Özbek (yangi) 🇺🇿 Ўзбек ✓ 🇷🇺 Русский 🇬🇧 English