Composer PHP лойиҳалари учун пакетлар менежери бўлиб, у лойиҳа ишлатадиган кутубхоналарни юклаб олади, уларнинг версияларини назорат қилади ва автоматик юклаш файлини яратади. Laravel, Symfony асосидаги иловалар ва кўплаб замонавий скриптлар Composer'сиз ишга тушмайди. Кўп дастурчилар уни фақат ўз компьютерида ишлатади ва хостингга тайёр vendor папкасини юклайди. Лекин SSH кириш имкони бўлса, Composer'ни бевосита хостингда ишлатиш анча қулай ва хатосиз. Ушбу мақолада уни хостингга ўрнатиш, тўғри PHP версияси билан ишга тушириш ва ишлаб турган сайтни хавфсиз янгилаш тартибини кўриб чиқамиз.
Composer'ни ўз папкангизга ўрнатиш
Умумий хостингда тизим папкаларига ёзиш ҳуқуқи йўқ, шунинг учун Composer аккаунтингизнинг уй папкасига ўрнатилади. Бунинг учун администратор ҳуқуқи керак эмас. Аввал SSH орқали серверга уланинг, кейин расмий ўрнатувчини юклаб олиб ишга туширинг. Расмий сайтда ўрнатувчи файлнинг хеш суммасини текшириш буйруғи ҳам берилади, уни юклаб олгандан кейин бажариш тавсия этилади, чунки хеш ҳар бир янги ўрнатувчи версияси билан ўзгаради.
mkdir -p ~/bin
cd ~
php -r "copy('https://getcomposer.org/installer', 'composer-setup.php');"
# bu yerda rasmiy saytdagi xesh tekshiruvi buyrug'ini bajaring
php composer-setup.php --install-dir=$HOME/bin --filename=composer
php -r "unlink('composer-setup.php');"
~/bin/composer --version
Охирги буйруқ Composer версиясини кўрсатса, ўрнатиш муваффақиятли бўлган. Энди уни ~/bin/composer йўли орқали чақириш мумкин.
Тўғри PHP версияси билан ишга тушириш
Хостингдаги энг кўп учрайдиган хато Composer'ни сайтдан бошқа PHP версияси билан ишга туширишдир. ISPmanager панелида ҳар бир сайтга алоҳида PHP версияси танланади, лекин терминалдаги оддий php буйруғи сервернинг стандарт версиясини ишлатади. Агар сайт PHP 8.3 да ишласа-ю, Composer эса бошқа версияда ишга тушса, у бошқа версияга мос пакетларни танлаши ва натижада сайт хато бериши мумкин.
Шунинг учун Composer'ни сайт ишлайдиган версиянинг тўлиқ йўли билан чақириш керак. ISPmanager серверларида альтернатив версиялар одатда /opt/php83/bin/php каби йўлларда жойлашади, аниқ йўлни ls /opt буйруғи билан текшириш ёки техник ёрдамдан сўраш мумкин. Ҳар сафар узун йўл ёзмаслик учун қисқа ном яратиб қўйиш қулай:
# Versiyani tekshirish
/opt/php83/bin/php ~/bin/composer --version
# Qisqa nom yaratish
echo "alias composer='/opt/php83/bin/php ~/bin/composer'" >> ~/.bashrc
source ~/.bashrc
Қўшимча ҳимоя сифатида лойиҳанинг composer.json файлида сервер PHP версиясини кўрсатиб қўйиш мумкин. Шунда Composer ўз компьютерингизда ҳам, серверда ҳам айнан шу версияга мос пакетларни танлайди:
{
"config": {
"platform": {
"php": "8.3.0"
}
}
}
Амалий мисол: Laravel иловасини жойлаштириш
Тошкентдаги логистика компанияси буюртмаларни кузатиш учун Laravel'да ёзилган ички иловани app.example.uz субдоменида ишга туширмоқчи. Дастурчи кодни Git орқали ёки архив билан серверга юклайди, лекин vendor папкасини юкламайди. Серверда лойиҳа папкасига кириб, Composer орқали керакли пакетларни ўрнатади. Ишлаб турган сайт учун ишлаб чиқиш пакетлари керак эмас, шунинг учун --no-dev параметри ишлатилади, --optimize-autoloader эса автоматик юклашни тезлаштиради.
cd ~/www/app.example.uz
composer install --no-dev --optimize-autoloader
composer check-platform-reqs
Охирги буйруқ сервердаги PHP версияси ва кенгайтмалар пакетлар талабларига мос келишини текширади. Агар бирор кенгайтма, масалан intl ёки gd етишмаса, у шу ерда кўринади ва уни панелда сайт PHP версияси учун ёқиш керак бўлади. Laravel иловаларида яна бир муҳим қадам бор: сайтнинг илдиз папкаси лойиҳанинг public папкасига қаратилиши керак. Бу ISPmanager'да сайт созламаларида илдиз каталогини ўзгартириш орқали қилинади.
install ва update ўртасидаги фарқ
Composer билан ишлашда энг муҳим қоидалардан бири composer install ва composer update буйруқларини фарқлашдир. install буйруғи composer.lock файлида қайд этилган аниқ версияларни ўрнатади, шунинг учун серверда айнан синовдан ўтган тўплам пайдо бўлади. update эса пакетларнинг янги версияларини қидириб, lock файлни қайта ёзади. Агар уни тўғридан-тўғри ишлаб турган серверда ишга туширсангиз, синовдан ўтмаган версиялар ўрнатилиши ва сайт бузилиши мумкин.
Тўғри иш тартиби қуйидагича: пакетларни янгилаш дастурчи компьютерида ёки синов нусхасида composer update билан бажарилади, натижа синовдан ўтказилади, кейин янгиланган composer.lock серверга юкланади ва у ерда фақат composer install ишга туширилади. Шу сабабли composer.lock файлини Git омборига албатта қўшиш керак.
Хотира ва вақт чекловлари
Катта лойиҳаларда Composer пакетлар боғлиқлигини ҳисоблашда кўп хотира ишлатиши мумкин. Умумий хостингда ҳар бир аккаунтнинг ресурслари чекланган, шунинг учун баъзан буйруқ хотира етишмаслиги хатоси билан тўхтайди. install буйруғи lock файлга таяниб ишлагани учун update га қараганда анча кам хотира талаб қилади, бу ҳам оғир ҳисоб-китобни сервердан ташқарида бажаришнинг яна бир сабаби. Composer'нинг ўз хотира чегарасини қуйидагича олиб ташлаш мумкин, лекин хостинг тарифидаги умумий чеклов барибир амал қилади:
COMPOSER_MEMORY_LIMIT=-1 composer install --no-dev --optimize-autoloader
SSH бўлмаса нима қилиш керак
Агар тарифингизда SSH кириш бўлмаса, Composer'ни ўз компьютерингизда ишга тушириб, тайёр vendor папкасини FTP ёки SFTP орқали юклаш мумкин. Бу ҳолатда composer.json даги platform созламаси айниқса муҳим, чунки компьютерингиздаги PHP версияси сервердагидан фарқ қилиши мумкин. Юклашдан олдин vendor папкасини архивлаб, серверда файл менежери орқали очиш кўп майда файлларни бирма-бир юклашдан анча тезроқ.
Хавфсизлик бўйича эслатмалар
vendorпапкаси,composer.jsonва.envфайллари браузер орқали очилмаслиги керак. Энг ишончли йўл сайтнинг илдиз папкасини фақат оммавий файллар турган папкага, масаланpublicга қаратиш.composer auditбуйруғи ўрнатилган пакетларда маълум заифликлар бор-йўқлигини текширади. Уни мунтазам ишга тушириб туринг.- Composer'нинг ўзини ҳам вақти-вақти билан
composer self-updateбуйруғи билан янгилаб туринг.
sayt.uz хостингида SSH кириш ва керакли PHP кенгайтмалари ҳақида саволлар бўлса, кабинет орқали техник ёрдамга мурожаат қилишингиз мумкин.