Доменни бир регистратордан бошқасига ўтказмоқчи бўлганингизда янги регистратор сиздан албатта битта нарсани сўрайди: трансфер коди. У турли жойларда EPP коди, Auth коди, authInfo ёки трансфер пароли деб аталади, лекин моҳияти бир хил. Бу доменга бириктирилган махфий сатр бўлиб, уни фақат домен эгаси билади деб ҳисобланади. Кодни билган одам доменни бошқа регистраторга кўчиришни бошлай олади, шунинг учун унга оддий техник маълумот эмас, балки банк картасининг PIN коди каби қараш керак.
Код қаердан пайдо бўлади ва нима учун керак
Кўпчилик халқаро домен зоналари регистраторлар билан реестр ўртасида EPP (Extensible Provisioning Protocol) деб аталувчи протокол орқали ишлайди. Домен рўйхатдан ўтганда реестр унга authInfo деб аталувчи паролни бириктиради ва бу паролни фақат жорий регистратор кўра олади ёки ўзгартира олади. Янги регистратор трансфер сўровини реестрга юборганида шу паролни ҳам илова қилади. Реестр парол тўғри эканини текширади ва шундан кейингина трансфер жараёни бошланади.
Бу механизм оддий, лекин жуда муҳим ҳимоя вазифасини бажаради. Кодсиз ҳар қандай регистратор исталган доменни "мен эгасиман" деган баёнот асосида ўзига тортиб олиши мумкин бўларди. Код эса ҳақиқий эгаси розилик бергани ва жараённи ўзи бошлаганининг техник исботи ҳисобланади.
Кодни олиш тартиби
Трансфер кодини фақат домен ҳозир турган регистратордан олиш мумкин. Одатда у бошқарув панелида домен саҳифасида "Трансфер коди" ёки "Auth коди олиш" тугмаси кўринишида бўлади, баъзи регистраторларда эса код фақат эгасининг имейлига юборилади. sayt.uz кабинетида домен турган бўлса, кодни домен саҳифасидан ёки техник ёрдам орқали сўраш мумкин. ICANN қоидаларига кўра, халқаро доменлар учун регистратор эгасининг сўровига кўра кодни асоссиз ушлаб турмаслиги ва уни белгиланган қисқа муддат ичида бериши шарт.
Код олишдан олдин бир нечта тайёргарлик ишларини бажариш керак. Улар бажарилмаса, код тўғри бўлса ҳам трансфер рад этилади:
- Домендаги трансфер қулфини (registrar lock) ўчиринг.
- WHOIS'даги контакт имейл ишлаётганини текширинг, чунки тасдиқлаш хати шу манзилга келиши мумкин.
- Домен муддати тугаб қолмаганига ишонч ҳосил қилинг: муддати ўтган доменларни кўпинча трансфер қилиб бўлмайди.
- Кодни олинг ва уни фақат янги регистраторнинг расмий трансфер формасига киритинг.
Домен қулфдан чиққанини қандай текшириш мумкин
Қулф ҳолати WHOIS ёки RDAP жавобидаги статус майдонида кўринади. Агар у ерда clientTransferProhibited ёзуви бўлса, домен ҳали қулфланган, ва трансфер реестр даражасидаёқ рад этилади. Қулфни ўчирганингиздан кейин бир неча дақиқа ёки соат ўтиб ҳолатни қайта текширинг:
whois example.com | grep -i "status"
# RDAP orqali, jq o'rnatilgan bo'lsa
curl -s https://rdap.org/domain/example.com | jq '.status'
Агар статусда serverTransferProhibited кўринса, бу қулф регистратор эмас, реестр томонидан қўйилган бўлади. Бундай ҳолат одатда низо, суд жараёни ёки реестр текшируви билан боғлиқ ва уни регистратор панелидан ўчириб бўлмайди. Бундай вазиятда сабабини аниқлаш учун жорий регистраторга мурожаат қилиш керак.
Амалий мисол: веб-студиядан доменни қайтариб олиш
Тасаввур қилинг, Самарқанддаги кичик меҳмонхона бир неча йил олдин сайт буюртма қилган ва веб-студия example.com доменини ўз аккаунтида рўйхатдан ўтказган. Энди меҳмонхона эгаси доменни ўз назоратига олмоқчи. Биринчи қадам WHOIS'ни текшириш: домен эгаси сифатида ким кўрсатилган. Агар у ерда студия эмас, меҳмонхона ёки унинг раҳбари ёзилган бўлса, эгаси студиядан қулфни олиб ташлаш ва трансфер кодини беришни талаб қилишга ҳақли.
Студия кодни бергач, меҳмонхона эгаси уни янги регистраторда трансфер формасига киритади ва жараённи тўлови билан тасдиқлайди. Халқаро доменларда эски регистраторга трансферни тасдиқлаш ёки рад этиш учун бир неча кун берилади, жавоб бўлмаса трансфер одатда автоматик якунланади. Шу вақт ичида сайтнинг ишлаши тўхтамаслиги учун ном серверлари ва DNS ёзувларига тегмаслик тавсия этилади. Трансфер тугагач, дарҳол янги код яратинг ва эски код энди ишламаслигига ишонч ҳосил қилинг.
Код ишламаса: энг кўп учрайдиган сабаблар
"Нотўғри auth коди" хатоси кўпинча код чиндан нотўғри бўлгани учун эмас, балки уни нусхалашдаги хатолар туфайли чиқади. Код бошида ёки охирида бўш жой қолиб кетиши, катта ва кичик ҳарфлар алмашиб қолиши, ёки l, 1 ва I каби ўхшаш белгиларни чалкаштириш одатий ҳолат. Кодни қўлда қайта ёзмасдан, тўғридан-тўғри нусха кўчириб қўйиш яхшироқ.
Яна бир сабаб муддати ўтган ёки алмаштирилган код. Баъзи регистраторлар кодни маълум вақтдан кейин янгилайди, баъзилари эса ҳар сафар "код олиш" босилганда янгисини яратади. Агар сиз бир кун олдин олинган кодни ишлатаётган бўлсангиз ва ўртада яна бир марта сўралган бўлса, эскиси ишламай қолиши мумкин. Бундай ҳолатда янги код олиб, дарҳол ишлатинг.
Кодни хавфсиз сақлаш ва фирибгарлик белгилари
Трансфер кодини ҳеч қачон ижтимоий тармоқдаги суҳбатга, очиқ гуруҳларга ёки "доменингизни текшириб берамиз" деб ёзган нотаниш одамларга юборманг. Фирибгарлар кўпинча регистратор ёки хостинг ходими номидан хат ёзиб, "хавфсизлик текшируви учун" кодни сўрайди. Ҳақиқий регистратор сиздан бу кодни ҳеч қачон сўрамайди, чунки у кодни ўзи сақлайди. Агар код бегона қўлга тушган деб гумон қилсангиз, дарҳол янгисини яратинг ва доменга трансфер қулфини қайтадан ёқинг.
Компаниялар учун яна бир тавсия: кодни олиш ва трансфер қилиш ҳуқуқини фақат битта масъул ходимга эмас, раҳбарият назоратидаги умумий аккаунтга боғланг. Ходим ишдан кетганда доменга кириш имконияти у билан бирга кетиб қолмаслиги керак. Шунингдек, трансфердан кейин доменнинг эгаси, контактлари ва авто-узайтириш созламалари янги регистраторда тўғри кўрсатилганини албатта текширинг.
.uz ва бошқа мамлакат доменлари ҳақида эслатма
Юқорида тасвирланган EPP жараёни асосан .com, .net, .org каби халқаро зоналарга тегишли. Мамлакат доменларида, жумладан .uz зонасида, регистраторлар ўртасида ўтказиш тартиби ўша зона реестрининг ўз қоидалари билан белгиланади ва у бошқача бўлиши мумкин: масалан, қўшимча тасдиқ, ариза ёки эгаси маълумотларини текшириш талаб қилиниши мумкин. Шунинг учун .uz доменини кўчиришдан олдин аниқ тартибни жорий регистраторингиз ёки техник ёрдам орқали сўраб билиб олинг.