.uz доменга буюртма бераётган кўпчилик паспорт маълумотлари сўралганини кўриб ҳайрон қолади: ахир халқаро доменларда фақат исм ва почта киритиш кифоя қилади-ку. Аслида бу талаб ортиқча бюрократия эмас, балки домен эгасини ҳимоя қиладиган механизмдир. .uz зонасида домен аниқ бир шахс ёки ташкилотга бириктирилади ва кейинчалик домен билан боғлиқ ҳар қандай масала айнан шу контакт орқали ҳал қилинади. Қуйида текширув нима учун кераклиги, унда нималар солиштирилиши ва қандай хатолар жараённи чўзиб юборишини кўриб чиқамиз.
Контакт маълумотлари доменнинг "эгалик ҳужжати" ҳисобланади
Домен рўйхатдан ўтказилганда регистратор тизимига эгаси ҳақидаги ёзув киритилади. Бу ёзув уй ёки автомобилнинг ҳужжатига ўхшайди: ким кўрсатилган бўлса, доменни узайтириш, бошқа регистраторга ўтказиш, эгасини алмаштириш ёки низо чиққанда ҳуқуқини исботлаш имконияти ҳам ўшанда бўлади. Агар контактда тўқима исм ёки бировнинг маълумотлари турган бўлса, ҳақиқий эгаси керакли пайтда доменни ўзиники эканини исботлай олмайди.
Шу сабабли регистратор киритилган маълумотларни ҳужжат билан солиштиради. Текширувдан ўтган контакт кейинчалик қайта-қайта ишлатилиши мумкин: бир хил эгага тегишли янги доменлар учун ҳужжатни ҳар сафар қайтадан юклаш шарт бўлмайди. Бу айниқса бир нечта бренди бор компаниялар учун қулай, чунки барча доменлар битта тасдиқланган контактга боғланади.
Текширувда нималар солиштирилади
Жисмоний шахс учун контакт формасидаги маълумотлар юкланган паспорт ёки ID карта билан бирма-бир таққосланади. Бунда фақат исм эмас, балки ҳужжат рақами, берилган санаси, амал қилиш муддати ва шахсий идентификация рақами ҳам текширилади. Қуйидаги жадвалда асосий майдонлар ва уларда тез-тез учрайдиган хатолар келтирилган:
| Майдон | Ҳужжатдаги жойи | Кўп учрайдиган хато |
|---|---|---|
| Фамилия, исм, отасининг исми | Маълумотлар саҳифаси | Ҳужжатдагидан бошқача ёзилиши (масалан, Хуршид ўрнига Khurshid) |
| Серия ва рақам | Маълумотлар саҳифаси | Ҳарф ва рақам аралашиб кетиши, O ҳарфи ўрнига 0 ёзилиши |
| Берилган сана | Маълумотлар саҳифаси | Туғилган сана билан адаштириш |
| ЖШШИР (PINFL) | Паспорт саҳифаси ёки ID картанинг орқа томони | 14 хонали рақамнинг бир рақами тушиб қолиши |
| Амал қилиш муддати | Маълумотлар саҳифаси | Муддати ўтган эски паспорт юкланиши |
Юридик шахс учун эса ташкилотнинг тўлиқ номи, СТИР рақами ва раҳбар маълумотлари текширилади. Ташкилот номи давлат рўйхатидаги шаклда, яъни ташкилий-ҳуқуқий шакли билан бирга ёзилиши керак. Қисқартирилган ёки реклама учун ишлатиладиган бренд номи бу ерда ярамайди.
Ҳақиқий мисол: клиника домени кимнинг номида қолди
Самарқанддаги хусусий стоматология клиникаси сайт очишга қарор қилди ва бу ишни администраторга топширди. Администратор тезроқ тугатиш учун доменни ўз паспорти билан рўйхатдан ўтказди, телефон ва почта ҳам уники эди. Икки йилдан кейин у ишдан кетди, домен муддати яқинлашганда эса эслатмалар энди ҳеч кимга етиб бормади. Клиника раҳбари доменни узайтириш ва бошқарувни ўз қўлига олиш учун собиқ ходимни қидириб топишга мажбур бўлди, чунки қонуний эгаси айнан ўша ходим эди.
Агар бошиданоқ контакт клиника номига, унинг СТИР рақами билан очилганида, бундай вазият юзага келмасди. Бу мисол текширувнинг асл мақсадини яхши кўрсатади: домен бизнесга тегишли бўлса, ҳужжатларда ҳам бизнес кўрсатилиши керак. Паспорт талаб қилиниши айнан шу тамойилни амалда таъминлайди.
Ҳужжатни қандай юклаш керак
Текширув кўпинча маълумотларнинг нотўғрилиги сабабли эмас, балки расм сифатсизлиги туфайли кечикади. Телефонда олинган сурат хира бўлса, чироқ аксидан бирор рақам кўринмай қолса ёки ҳужжатнинг чети кесилган бўлса, уни ўқиб бўлмайди ва қайта юклашни сўрашга тўғри келади. Қуйидаги оддий қоидалар жараённи сезиларли тезлаштиради:
- ҳужжатни текис юзага қўйиб, кундузги ёруғликда, чироғсиз суратга олинг;
- тўрт бурчаги ҳам кадрга тўлиқ тушганига ишонч ҳосил қилинг;
- ID карта бўлса, олд ва орқа томонини алоҳида юкланг;
- сурат устига ёзув, белги ёки филтр қўшманг.
sayt.uz кабинетидаги Контактлар бўлимида ҳужжат контакт билан бирга сақланади ва текширув ҳолати шу ернинг ўзида кўринади. Агар бирор майдонда хато топилса, уни ҳужжатга мослаб тузатиш кифоя, бутун контактни қайтадан яратиш шарт эмас.
Шахсий маълумотлар хавфсизлиги ҳақида
Паспорт нусхасини интернетда юборишдан хавотирланиш табиий. Шуни билиш керакки, бу маълумотлар эгаликни тасдиқлаш учун ишлатилади ва оммавий whois хизматида паспорт рақами эълон қилинмайди. Ўзбекистонда шахсга доир маълумотларни қайта ишлаш алоҳида қонун билан тартибга солинади, шунинг учун ҳужжатни фақат расмий кабинет орқали юкланг. Ҳужжатни мессенжер, оддий электрон хат ёки номаълум шахслар орқали юборманг, айниқса кимдир ўзини регистратор ходими деб таништириб, шахсий чатга ҳужжат сўраса.
Чет эл фуқаролари ва махсус ҳолатлар
Ўзбекистонда бизнес юритаётган чет эл фуқароси ҳам .uz доменни рўйхатдан ўтказиши мумкин, лекин унинг ҳужжатида маҳаллий шахсий идентификация рақами бўлмаслиги мумкин. Бундай ҳолларда контакт чет эл паспорти асосида тўлдирилади ва баъзи майдонлар бошқача талқин қилинади. Шубҳали вазиятда, масалан паспорт алмаштирилган, фамилия ўзгарган ёки ҳужжат янги олинган бўлса, олдиндан қўллаб-қувватлаш хизматига ёзиб, қайси ҳужжат кераклигини аниқлаб олиш вақтни тежайди. Фамилия ўзгарганда контактни янгилаб қўйиш ҳам муҳим, акс ҳолда кейинги операцияларда номувофиқлик чиқади.
Хулоса қилиб айтганда, контакт ва паспорт текшируви доменингизни сизнинг номингизга мустаҳкам боғлайди. Бир марта тўғри тўлдирилган ва тасдиқланган контакт йиллар давомида хизмат қилади, нотўғри ёки бировнинг номига очилган контакт эса энг муҳим пайтда муаммо туғдиради.