Бу турдаги муаммо кўпинча сайт эгасини чалғитади. Мижозлар "сайтингиз очилмаяпти, қандайдир реклама сайтига ўтиб кетяпти" деб ёзишади, эгаси эса компьютердан сайтни очиб, ҳаммаси жойида эканини кўради. Сабаб оддий: ҳужумчи сайтнинг .htaccess файлига фақат маълум шароитда ишлайдиган қоидалар қўшган. Одатда йўналтириш фақат телефондан кирган ва қидирув тизимидан келган фойдаланувчиларга ишлайди, тўғридан-тўғри манзил ёзган ёки компьютердан кирган эгасига эса сайт одатдагидек кўринади.
Бу қоидалар қандай ишлайди
Apache веб-серверида .htaccess файли папка даражасида созламаларни белгилайди, жумладан mod_rewrite модули орқали манзилларни қайта ёзиш ва йўналтириш қоидаларини. WordPress ҳам чиройли ҳаволалар учун шу файлдан фойдаланади, шунинг учун унда бир нечта қоида бўлиши табиий. Ҳужумчи эса шу файлга сўров сарлавҳаларини текширадиган шартлар қўшади: браузер тури (User-Agent) мобил қурилмага тегишли бўлса ва фойдаланувчи Google ёки Yandex саҳифасидан келган бўлса, уни бегона сайтга жўнатади.
Қуйида бундай зарарли қоидаларнинг соддалаштирилган намунаси келтирилган. Реал ҳолларда улар кўпинча файлнинг ўртасига, юзлаб бўш қаторлар орасига ёки WordPress блоки ичига яширилади:
RewriteEngine On
RewriteCond %{HTTP_USER_AGENT} (android|iphone|mobile) [NC]
RewriteCond %{HTTP_REFERER} (google|yandex|bing) [NC]
RewriteRule ^(.*)$ https://spam-sayt.example/ [R=302,L]
Бу ерда биринчи шарт мобил қурилмани, иккинчи шарт қидирув тизимидан келганини текширади, ва иккаласи бажарилса вақтинчалик 302 йўналтириш ишлайди. Шунинг учун сайт эгаси браузерда хатчоп орқали кирганда ҳеч нарсани сезмайди, лекин янги мижозларнинг катта қисми айнан телефондан қидирув орқали келади ва улар йўқотилади.
Мисол: Тошкентдаги стоматология клиникаси
Тошкентдаги хусусий стоматология клиникасида қабулга ёзилишлар кескин камайди. Администратор бир неча бемордан сайт "бошқа жойга олиб кетаётгани"ни эшитди, лекин клиника компьютерида сайт тўғри очиларди. Телефондан Google'да клиника номини қидириб, натижани босганда эса ҳақиқатан ҳам нотаниш соврин ўйини саҳифаси очилди. Текширувда бош папкадаги .htaccess файлининг охирида юқоридагига ўхшаш қоидалар, wp-content/uploads ичидаги .htaccess файлда эса қўшимча нусха топилди. Файллар беш кун олдин ўзгартирилган эди, бу эса бузилиш вақтини аниқлашга ёрдам берди.
Йўналтиришни curl билан аниқлаш
Телефонни қўлга олмасдан ҳам муаммони текшириш мумкин. curl буйруғи орқали мобил браузер ва қидирув тизимидан келган фойдаланувчини тақлид қилинг ва жавоб сарлавҳаларини оддий сўров билан солиштиринг:
curl -sI https://example.uz/
curl -sI -A "Mozilla/5.0 (Linux; Android 13; Mobile)" -e "https://www.google.com/" https://example.uz/
Биринчи сўровда одатда 200 ҳолат коди қайтади. Агар иккинчи сўровда 301 ёки 302 коди ва Location сарлавҳасида бегона манзил чиқса, йўналтириш аниқ. Шуни ёдда тутингки, баъзи зарарли кодлар фойдаланувчини фақат биринчи киришда йўналтиради ва кейин cookie қўйиб, такрорий ташрифларда ўзини кўрсатмайди. Бундай ҳолат одатда PHP ёки JavaScript орқали амалга оширилади, шунинг учун .htaccess тоза чиқса ҳам бошқа файлларни текшириш керак.
Зарарли .htaccess файлларини топиш
Ҳужумчи фақат бош папкадаги файлни эмас, ички папкалардаги .htaccess файлларни ҳам ўзгартириши ёки янгиларини яратиши мумкин. SSH орқали сайт папкасида қуйидаги буйруқларни бажаринг:
find . -name ".htaccess" -exec grep -lE "HTTP_USER_AGENT|HTTP_REFERER" {} +
find . -name ".htaccess" -mtime -14 -ls
grep -n "RewriteRule" .htaccess
Биринчи буйруқ браузер ёки манба бўйича шарт қўйган барча .htaccess файлларни чиқаради. Оддий WordPress сайтида бундай шартлар кам учрайди, лекин баъзи кеш ёки хавфсизлик плагинлари ҳам улардан фойдаланади, шунинг учун ҳар бир топилмани ўқиб чиқинг. Иккинчи буйруқ охирги 14 кунда ўзгарган файлларни кўрсатади, бу бузилиш санасини аниқлашда фойдали.
Файлни тоза ҳолатга қайтариш
Агар сайтингиз оддий WordPress бўлса ва махсус қоидалар қўшилмаган бўлса, бош папкадаги .htaccess файлини стандарт мазмун билан алмаштириш мумкин. Ўзгартиришдан олдин эски файлнинг нусхасини сақлаб қўйинг, у кейинчалик таҳлил учун керак бўлади:
# BEGIN WordPress
<IfModule mod_rewrite.c>
RewriteEngine On
RewriteRule .* - [E=HTTP_AUTHORIZATION:%{HTTP:Authorization}]
RewriteBase /
RewriteRule ^index\.php$ - [L]
RewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-f
RewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-d
RewriteRule . /index.php [L]
</IfModule>
# END WordPress
Агар сайтда HTTPS'га мажбурий ўтиш, кеш ёки бошқа қонуний қоидалар бўлган бўлса, уларни эски нусхадан қўлда қайтаринг. Ички папкаларда топилган бегона .htaccess файлларни эса бутунлай ўчиринг, агар улар қайсидир плагинга тегишли экани аниқ бўлмаса.
Нега файл қайта бузилади
Кўпчилик .htaccess файлини тозалайди, эртаси куни эса у яна ўзгарган ҳолда чиқади. Бу файл бузилишнинг сабаби эмас, оқибати эканини билдиради. Сайтда ҳали ҳам орқа эшик (веб-шелл) ёки зарарли код бор ва у файлни мунтазам қайта ёзиб туради. Баъзан бу иш cron вазифаси орқали бажарилади, шунинг учун хостинг аккаунтидаги режалаштирилган вазифаларни ҳам кўриб чиқинг.
- Охирги кунларда ўзгарган PHP файлларни топинг ва кўриб чиқинг:
find . -name "*.php" -mtime -14. - Юклаш папкасидаги PHP файлларни текширинг:
find wp-content/uploads -name "*.php". - WordPress ядроси ва плагинларни расмий нусха билан солиштиринг:
wp core verify-checksums. - Cron вазифаларини кўринг:
crontab -l. - Тозалашдан кейин хостинг, FTP, маълумотлар базаси ва барча администратор паролларини алмаштиринг.
Файлга вақтинча chmod 444 .htaccess билан фақат ўқиш ҳуқуқини бериш қайта ёзишни бироз қийинлаштиради, лекин у тўлиқ ҳимоя эмас: файл эгаси номидан ишлайдиган зарарли скрипт ҳуқуқни қайтариб ўзгартириши мумкин. Асосий чора барибир манбани топиб йўқ қилишдир.
Nginx бўлса нима бўлади
.htaccess файли фақат Apache томонидан ўқилади. Агар сайтингиз фақат Nginx остида ишласа, бу файлдаги қоидалар таъсир қилмайди, лекин ҳужумчи ўшанда йўналтиришни PHP коди ёки маълумотлар базасидаги JavaScript орқали амалга оширади. sayt.uz хостингида сайтлар ISPmanager орқали бошқарилади ва одатий WordPress сайтларида .htaccess қоидалари ишлайди. Тозалашдан кейин Google Search Console'даги "Хавфсизлик муаммолари" бўлимини текшириб, керак бўлса қайта кўриб чиқишни сўранг. Муаммо мураккаб бўлса, sayt.uz кабинетидан техник ёрдамга тикет очишингиз мумкин.