Кўпчилик учун example.uz ва www.example.uz бир хил сайт, лекин браузер ва SSL нуқтаи назаридан булар икки алоҳида ном. Агар сертификат фақат биттаси учун чиқарилган бўлса, иккинчисини очган фойдаланувчи ном мос келмаслиги ҳақидаги хатони кўради. Бу хато айниқса чалғитувчи, чунки сайт эгаси одатда ўзи ҳар куни ёзадиган вариантни текширади ва ҳаммаси ишлаётгандай туюлади. Мижозлар эса рекламадаги, визиткадаги ёки эски ҳаволадаги бошқа вариант орқали кириб, огоҳлантиришга дуч келади.
Битта сертификат, икки ном
Замонавий SSL сертификатларида Subject Alternative Name (SAN) деган рўйхат бор ва унга бир нечта домен номи ёзилиши мумкин. Шу сабабли www ва www'сиз вариант учун икки алоҳида сертификат олиш шарт эмас: битта сертификатнинг SAN рўйхатида иккала ном бўлса етарли. Let's Encrypt бундай сертификатларни бепул беради ва кўпчилик хостинг панелларида сертификат чиқаришда "www алиасни ҳам қўшиш" деган белги бўлади. Уни ёқиш иккинчи номни автоматик равишда рўйхатга киритади.
Wildcard сертификат *.example.uz ҳақида кўп нотўғри тасаввур бор. У www.example.uz ни қамрайди, лекин юлдузчасиз example.uz ни қамрамайди. Шунинг учун wildcard ишлатилса ҳам асосий домен SAN'га алоҳида қўшилиши керак. Бундан ташқари Let's Encrypt wildcard сертификатни фақат DNS орқали текширув билан беради, оддий сайт учун эса икки номли оддий сертификат анча содда йўл.
Аввал DNS тайёр бўлиши керак
Let's Encrypt сертификат беришдан олдин ҳар бир ном учун домен сизга тегишли эканини текширади. Одатий усулда у http://example.uz/.well-known/acme-challenge/... ва худди шундай www манзилига сўров юборади. Агар www учун DNS ёзуви умуман бўлмаса ёки бошқа серверга қараган бўлса, бутун сертификат чиқарилмайди ёки фақат битта ном билан чиқади. Шунинг учун аввал иккала ном ҳам хостинг серверингизга қаратилганини текширинг:
dig +short example.uz A
dig +short www.example.uz
Иккинчи буйруқ www CNAME бўлса аввал номни, сўнг IP'ни кўрсатади. Натижада иккаласи ҳам бир хил сервер IP'сига олиб келиши керак. DNS ёзувларини sayt.uz кабинетида домен саҳифасидан қўшиш ёки таҳрирлаш мумкин: @ учун A ёзув ва www учун асосий доменга қараган CNAME ёки ўша IP билан A ёзув одатий танлов ҳисобланади.
Ўз серверингизда certbot билан
Агар сайт VPS'да Nginx билан ишласа, иккала номни битта буйруқда кўрсатиш кифоя. certbot битта сертификат чиқаради ва унинг SAN рўйхатига иккала номни ҳам киритади:
sudo certbot --nginx -d example.uz -d www.example.uz
Агар сертификат илгари фақат битта ном билан чиқарилган бўлса, худди шу буйруқни янги ном билан қайта ишга тушириш ва certbot сертификатни кенгайтиришни сўраганда розилик бериш мумкин. Натижани текшириш учун:
sudo certbot certificates
Чиқишдаги Domains: қаторида иккала ном ҳам кўриниши керак.
Асосий манзилни танланг ва иккинчисини йўналтиринг
Иккала ном ҳам сертификатда бўлиши етарли эмас, битта сайтнинг икки манзилда бир хил очилиши қидирув тизимлари учун ҳам ноқулай. Биттасини асосий (каноник) манзил сифатида танлаб, иккинчисини унга доимий 301 йўналтириш билан боғлаш керак. Қайси бирини танлаш муҳим эмас, муҳими танловга изчил амал қилиш: сайтдаги ҳаволалар, sitemap, реклама ва ижтимоий тармоқлардаги манзил бир хил бўлсин.
Шуни ёдда тутинг: https://www.example.uz дан йўналтириш ишлаши учун браузер аввал шу ном билан хавфсиз уланиши керак. Яъни йўналтириладиган ном ҳам сертификатда бўлиши шарт. Акс ҳолда фойдаланувчи йўналтиришгача етиб бормай, хатони кўради. Nginx'да www'дан www'сизга йўналтириш қуйидагича ёзилади:
server {
listen 443 ssl;
server_name www.example.uz;
ssl_certificate /etc/letsencrypt/live/example.uz/fullchain.pem;
ssl_certificate_key /etc/letsencrypt/live/example.uz/privkey.pem;
return 301 https://example.uz$request_uri;
}
Apache ишлатиладиган умумий хостингда худди шу ишни .htaccess файли бажаради:
RewriteEngine On
RewriteCond %{HTTP_HOST} ^www\.example\.uz$ [NC]
RewriteRule ^(.*)$ https://example.uz/$1 [R=301,L]
Мисол: мебел дўконининг визиткаси
Тошкентдаги мебел дўкони misol.uz сайтини очди ва сертификатни фақат www'сиз ном билан чиқарди. Бир ой ўтиб босмахонадан янги визиткалар келди, уларда эса манзил www.misol.uz деб ёзилган эди. Визитка орқали кирган мижозлар хавфсизлик огоҳлантиришини кўриб, дўконга телефон қилиб "сайтингиз бузилганми" деб сўрай бошлашди. Сертификат www алиас билан қайта чиқарилди ва .htaccess орқали www'дан асосий манзилга 301 йўналтириш қўшилди. Шундан кейин визиткадаги манзил ҳам, рекламадаги манзил ҳам битта хавфсиз саҳифага олиб келадиган бўлди.
Созлашдан кейин текшириш
Барча тўрт вариантни синаб кўриш яхши одат: http:// ва https://, www билан ва www'сиз. Ҳар бири охир-оқибат битта асосий HTTPS манзилга, ортиқча занжирсиз олиб келиши керак. Буни curl билан тез текшириш мумкин:
curl -sI http://www.example.uz | grep -i location
curl -sI https://www.example.uz | grep -i location
sayt.uz хостингида Let's Encrypt сертификати бепул берилади ва автоматик янгиланади, шунинг учун www алиас бир марта тўғри қўшилса, кейинги янгиланишларда ҳам иккала ном сақланиб қолади. Янги субдомен қўшсангиз, уни ҳам сертификатга киритишни унутманг.