Бўшаб қолган ёки сотувга қўйилган домен кўпинча янги эмас: ундан олдин кимдир сайт юритган, хат юборган, реклама қилган бўлади. Бу тарих ҳам фойда, ҳам зарар келтириши мумкин. Агар доменда илгари фойдали, танилган сайт бўлган бўлса, унга ҳали ҳам ҳаволалар ва ташрифлар келиши мумкин. Аммо домен спам, қимор ёки зарарли дастурлар тарқатиш учун ишлатилган бўлса, сиз бу обрўни ҳам сотиб оласиз ва ундан қутулиш учун ойлар кетади. Шунинг учун домен тарихини тўловдан олдин текшириш оддий эҳтиёт чорасидир.
Wayback архивида доменнинг эски кўринишини ўрганиш
Internet Archive лойиҳасининг Wayback Machine хизмати кўплаб сайтларнинг турли йиллардаги нусхаларини сақлайди. Домен номини киритиб, қайси йилларда нусха олинганини ва саҳифалар қандай кўринишда бўлганини кўриш мумкин. Бу ерда фақат бош саҳифага эмас, нусхалар орасидаги кескин ўзгаришларга ҳам эътибор беринг. Масалан, уч йил давомида қурилиш фирмасининг сайти бўлиб, кейин бирдан хорижий тилдаги казино ёки дори сотиш саҳифаларига айланган домен, эҳтимол, муддати тугагач спамчилар қўлига ўтган.
Архивни браузерда варақлаш билан бирга, нусхалар рўйхатини буйруқ қаторидан ҳам олиш мумкин. Wayback'нинг CDX интерфейси қайси санада қайси манзил сақланганини жадвал кўринишида қайтаради:
curl "https://web.archive.org/cdx/search/cdx?url=misol.uz&output=json&limit=50"
curl "https://web.archive.org/cdx/search/cdx?url=misol.uz/*&collapse=urlkey&limit=200"Биринчи буйруқ бош саҳифанинг нусхаларини, иккинчиси эса домендаги турли манзиллар рўйхатини беради. Агар рўйхатда /casino/, /pharmacy/ ёки тушунарсиз тасодифий номли минглаб саҳифалар бўлса, бу домен илгари спам ёки бузилган сайт сифатида ишлатилганининг кучли белгисидир.
Қора рўйхатлар ва хавфсизлик базаларини текшириш
Домен спам хатлар ёки фишинг учун ишлатилган бўлса, у домен қора рўйхатларига тушган бўлиши мумкин. Бундай рўйхатларни почта серверлари хатларни фильтрлашда ишлатади, шунинг учун кейинчалик бу домендан юборилган оддий хатларингиз ҳам спам папкага тушиши мумкин. Spamhaus DBL ва SURBL каби рўйхатларни DNS сўрови орқали текшириш мумкин:
dig +short misol.uz.dbl.spamhaus.org
dig +short misol.uz.multi.surbl.orgЖавоб бўш бўлса, домен бу рўйхатларда йўқ. 127.0.1.x ёки 127.0.0.x кўринишидаги жавоб эса домен рўйхатда эканини билдиради. Шуни билиш керакки, баъзи рўйхатлар оммавий DNS серверлар орқали келган сўровларга жавоб бермайди ёки хато код қайтаради, шунинг учун натижа ғалати бўлса, рўйхатнинг расмий сайти орқали қўлда текширинг. Бундан ташқари, Google Transparency Report'даги хавфсиз кўриш саҳифасида домен зарарли деб белгиланганми ёки йўқлигини кўриш мумкин.
Қидирув тизимларидаги излар
Домен номини Google'да site:misol.uz кўринишида қидиринг. Домен ҳозир ишламаса ҳам, баъзан қидирувда унинг эски саҳифалари қолган бўлади. Агар натижаларда домен мавзусига умуман алоқаси йўқ сарлавҳалар, масалан, хорижий тилдаги кредит, дори ёки казино матнлари чиқса, демак, домен яқинда спам учун ишлатилган. Шунингдек, домен номини қўштирноқ ичида, яъни "misol.uz" деб қидиринг: бу бошқа сайтларда домен қандай контекстда тилга олинганини кўрсатади.
Натижалар умуман чиқмаслиги ҳар доим ҳам ёмон белги эмас. Домен йиллар давомида бўш турган бўлса, у индексдан табиий равишда чиқиб кетади. Аммо архивда фаол сайт бор бўлиб, қидирувда эса бирорта ҳам саҳифа кўринмаса, бу домен қидирув тизими томонидан жазоланган бўлиши мумкинлигини англатади ва қўшимча текширувни талаб қилади.
Эски ҳаволалар профилини кўриб чиқиш
Доменга бошқа сайтлардан қандай ҳаволалар келиши унинг обрўсини белгилайди. Ahrefs, Semrush, Majestic каби пуллик ёки шартли бепул SEO воситалари доменга йўналтирилган ҳаволалар рўйхатини кўрсатади. Бу ерда ҳаволалар сонидан кўра уларнинг сифати муҳимроқ. Юзлаб форумлар, изоҳлар ва бир хил матнли каталоглардан келган ҳаволалар, айниқса уларнинг матни "арзон дори" ёки "онлайн казино" бўлса, сунъий ҳавола сотиб олиш изларидир.
- Ҳавола берувчи сайтлар мавзуси доменнинг эски мавзусига мос келадими.
- Ҳаволалар матнида спам сўзлар кўпми.
- Ҳаволалар қисқа вақт ичида кескин кўпайганми ёки йиллар давомида табиий ўсганми.
- Ҳавола берувчи сайтларнинг ўзи ҳали ишлаяптими.
WHOIS ва DNS тарихи нима айтади
Жорий WHOIS маълумотлари домен қачон рўйхатдан ўтгани ва қачон тугашини кўрсатади. Рўйхатдан ўтиш санаси жуда янги бўлса-ю, архивда йиллар олдинги нусхалар бўлса, демак, домен бир марта бўшаб, қайта рўйхатдан ўтган. Бу ўз-ўзидан ёмон эмас, лекин эски обрў қисман йўқолган бўлиши мумкин. Буйруқ қаторидан текшириш оддий:
whois misol.uz
dig +short NS misol.uz
dig +short A misol.uz
dig +short MX misol.uzNS ва A ёзувлари домен ҳозир қаерга йўналтирилганини кўрсатади. Агар домен "сотилади" саҳифаси ўрнига номаълум реклама ёки йўналтириш саҳифаларига ишора қилса, аввал унинг ҳозирги ҳолатини аниқланг. Баъзи пуллик хизматлар DNS ёзувларининг тарихини ҳам сақлайди, бу домен қайси хостингларда бўлганини тушунишга ёрдам беради.
Амалий мисол: хусусий клиника учун ишлатилган домен
Самарқанддаги хусусий стоматология клиникаси қисқа ва чиройли домен қидириб, сотувдаги tishshifo.uz каби номни топди дейлик. Сотувчи домен "тоза" эканини айтади. Клиника маркетологи аввал Wayback архивини очади ва 2019-2021 йилларда бу ерда ҳақиқатан ҳам бошқа шаҳардаги стоматология сайти бўлганини кўради, бу яхши белги. Аммо кейинги йиллардаги нусхаларда саҳифа хорижий тилдаги онлайн казино рекламасига айланган.
Сўнг у site: қидирувини қилади ва казино саҳифаларининг бир қисми ҳали ҳам индексда эканини аниқлайди. DBL текшируви бўш жавоб қайтаради, яъни домен почта қора рўйхатида йўқ. Ҳаволалар таҳлилида эса юзлаб спам каталоглардан келган ҳаволалар топилади. Клиника доменни олишдан воз кечмайди, лекин нархни пасайтиришни сўрайди ва сотиб олгач, эски спам саҳифалар 404 ёки 410 жавоб бериши, кераксиз ҳаволалар эса Search Console орқали рад этилиши учун вақт ажратади. Кўп ҳолларда бошқа, тарихи тоза номни танлаш осонроқ бўлади.
Қачон домендан воз кечган маъқул
Баъзи белгилар доменни олишдан олдин жиддий ўйлаб кўришни талаб қилади. Агар домен ҳозир ҳам хавфсизлик базаларида зарарли деб белгиланган бўлса, қидирувда унинг номи билан фирибгарлик ҳақида огоҳлантиришлар чиқса ёки ҳаволалар профили деярли бутунлай спамдан иборат бўлса, тозалашга кетадиган вақт ва куч номнинг чиройлилигидан қимматга тушади. Бизнес учун янги сайт очаётган бўлсангиз, тарихсиз янги домен кўпинча хавфсизроқ танловдир. Домен бўшлигини ва нархини sayt.uz орқали текшириб, тоза номни дарҳол рўйхатдан ўтказишингиз мумкин.