WordPress саҳифани очиш учун ҳар сафар MySQL базасига мурожаат қилади: созламалар, менюлар, постлар, фойдаланувчи маълумотлари ва плагинлар сақлаган қийматлар шу ердан ўқилади. Кичик блогда бу сезилмайди, лекин маҳсулотлари кўп дўконда ёки администратор панелида бир саҳифа учун юзлаб сўров бўлиши мумкин. Object cache айнан шу такрорий сўровларни камайтириш учун мўлжалланган. У тайёр HTML саҳифани эмас, балки базадан олинган алоҳида маълумот бўлакларини хотирада сақлайди.
WordPress ичидаги object cache қандай ишлайди
WordPress ядросида WP_Object_Cache класси бор ва у стандарт ҳолатда ҳам ишлайди. Муаммо шундаки, бу кеш фақат битта сўров давомида яшайди: саҳифа юкланиб бўлгач, хотирадаги ҳамма нарса ўчади ва кейинги ташрифчи учун базага яна мурожаат қилинади. Шунинг учун стандарт кеш бир саҳифа ичидаги такрорларни йўқотади, лекин саҳифалар орасида ҳеч нарса сақламайди.
Доимий (персистент) object cache бу бўшлиқни тўлдиради. Сайтнинг wp-content папкасига object-cache.php номли махсус файл (drop-in) қўйилади ва WordPress кеш функцияларини шу файл орқали ташқи хотира серверига йўналтиради. Энг кўп ишлатиладиган вариант Redis: у маълумотларни оператив хотирада сақлайди ва жуда тез жавоб беради. Натижада бир марта базадан ўқилган созлама ёки сўров натижаси кейинги ташрифчиларга Redis'дан берилади.
Redis қайси сайтларга ҳақиқатан фойда беради
Object cache ҳар қандай сайтни бир хил тезлаштирмайди. Агар сайт асосан статик бўлса ва тўлиқ саҳифа кеши аллақачон ишлаётган бўлса, оддий меҳмонлар учун фарқ кам бўлади, чунки улар тайёр HTML олади ва PHP умуман ишламайди. Redis энг кўп фойдани кеш четлаб ўтиладиган жойларда беради: администратор панели, тизимга кирган фойдаланувчилар, сават ва буюртма саҳифалари, қидирув натижалари ва мураккаб фильтрлар.
Мисол учун, Тошкентдаги маиший техника дўкони WooCommerce'да беш мингдан ортиқ маҳсулот билан ишлайди дейлик. Менежерлар ҳар куни нархларни янгилайди, мижозлар эса категория фильтрларидан фойдаланади. Бундай сайтда администратор панелидаги маҳсулотлар рўйхати секин очилади, чунки ҳар сафар мета маълумотлар ва таксономиялар базадан қайта йиғилади. Redis ёқилгандан кейин такрорий сўровларнинг катта қисми хотирадан олинади ва панел сезиларли даражада тезроқ ишлай бошлайди. Аниқ натижа плагинлар сони ва маълумотлар тузилишига боғлиқ, шунинг учун уни олдин ва кейин ўлчаб кўриш керак.
VPS'да Redis ўрнатиш
Ўз серверингиз бўлса, Ubuntu ёки Debian'да Redis расмий омборлардан ўрнатилади. PHP Redis билан гаплашиши учун phpredis кенгайтмасини ҳам ўрнатиш тавсия қилинади. Қуйидаги буйруқлар Redis'ни ўрнатади, ишга туширади ва жавоб бераётганини текширади:
sudo apt update
sudo apt install redis-server php-redis
sudo systemctl enable --now redis-server
redis-cli ping
Охирги буйруқ PONG қайтарса, сервер ишлаяпти. Кенгайтма ўрнатилгандан кейин PHP-FPM хизматини қайта ишга туширинг, акс ҳолда у янги модулни кўрмайди. Хизмат номи PHP версиясига боғлиқ, масалан sudo systemctl restart php8.3-fpm.
Хотира лимити ва тозалаш сиёсати
Redis чекланмаган ҳолда қолдирилса, вақт ўтиши билан сервердаги хотирани кўп эгаллаши мумкин. Кеш учун ишлатилаётганда энг тўғри йўл аниқ лимит қўйиш ва эски калитларни автоматик ўчириш сиёсатини танлашдир. /etc/redis/redis.conf файлида қуйидаги қаторларни топинг ёки қўшинг:
maxmemory 256mb
maxmemory-policy allkeys-lru
allkeys-lru сиёсати хотира тўлганда энг узоқ вақт ишлатилмаган калитларни ўчиради. Бу кеш учун мос, чунки кешдаги ҳар қандай маълумотни базадан қайта олиш мумкин. Лимит ҳажмини сервердаги умумий оператив хотира ва MySQL, PHP-FPM эҳтиёжларини ҳисобга олиб танланг. Ўзгаришдан кейин sudo systemctl restart redis-server билан хизматни қайта ишга туширинг.
WordPress'ни Redis'га улаш
Энг кенг тарқалган усул Redis Object Cache плагинини ўрнатишдир. Плагин drop-in файлни ўзи яратади ва созламалар саҳифасида уланиш ҳолатини кўрсатади. Уланишдан олдин wp-config.php файлига асосий параметрларни ёзиб қўйиш фойдали, айниқса битта серверда бир нечта сайт бўлса:
define( 'WP_REDIS_HOST', '127.0.0.1' );
define( 'WP_REDIS_PORT', 6379 );
define( 'WP_REDIS_DATABASE', 0 );
define( 'WP_REDIS_PREFIX', 'example_uz_' );
Префикс ҳар бир сайт калитларини алоҳида сақлайди ва бир сайтнинг кеши бошқасига аралашиб кетмайди. Иккинчи сайт учун бошқа префикс ёки бошқа база рақамини танланг. Агар серверда WP-CLI ўрнатилган бўлса, кешни буйруқ қаторидан ёқиш ва ҳолатини кўриш мумкин:
wp plugin install redis-cache --activate
wp redis enable
wp redis status
Натижани текшириш ва кешни кузатиш
Redis уланганидан кейин у ҳақиқатан ишлатилаётганини текшириш керак. Энг оддий усул кеш топилган ва топилмаган сўровлар сонини солиштириш. Қуйидаги буйруқ статистикадан айнан шу икки қийматни чиқаради:
redis-cli info stats | grep -E 'keyspace_hits|keyspace_misses'
Сайт бир муддат ишлагандан кейин keyspace_hits қиймати keyspace_missesдан анча катта бўлиши керак. Агар топилмаганлар кўп бўлса, калитлар тез ўчирилаётган ёки лимит жуда кичик бўлиши мумкин. Саҳифа ичидаги базага сўровлар сонини кўриш учун Query Monitor каби диагностика плагинидан вақтинча фойдаланиш қулай: Redis ёқилишидан олдин ва кейин бир хил саҳифани очиб, сўровлар сони ва юкланиш вақтини ёзиб қўйинг.
Тез-тез учрайдиган муаммолар
Биринчи муаммо эскирган маълумот. Баъзи плагинлар маълумотни базага тўғридан-тўғри ёзади ва кешни янгиламайди, натижада сайтда эски қиймат кўриниб қолади. Бундай ҳолатда плагин созламаларидаги кешни тозалаш тугмаси ёки wp cache flush буйруғи ёрдам беради, кейин эса муаммоли плагинни аниқлаш керак. Иккинчи муаммо Redis тўхтаб қолиши: drop-in файл жойида бўлса-ю, Redis ишламаса, сайт хато бериши ёки секинлашиши мумкин. Шунинг учун Redis хизматини мониторингга қўшиш ва сервер қайта юкланганда автоматик ишга тушишини текшириш муҳим.
Учинчи жиҳат хавфсизлик. Redis стандарт ҳолатда фақат 127.0.0.1 манзилида тинглайди ва шундай қолиши керак. Уни ташқи тармоққа очиш ёки портни файрволда очиқ қолдириш жиддий хавф туғдиради, чунки ҳимояланмаган Redis'га уланган ҳар ким маълумотларни ўқиши ва ўзгартириши мумкин.
Shared хостингда object cache
Умумий хостингда Redis'ни ўзингиз ўрната олмайсиз, чунки сервер созламалари провайдер қўлида бўлади. Бундай ҳолатда тарифингизда Redis ёки бошқа доимий кеш мавжудлигини sayt.uz кабинетидан ёки техник ёрдам орқали аниқланг. Агар сайт ўсиб, object cache, алоҳида PHP созламалари ва тўлиқ назорат зарур бўлса, VPS'га ўтиш мантиқий қадам бўлади. Аввал эса базани тозалаш, кераксиз плагинларни олиб ташлаш ва autoload қилинадиган катта созламаларни камайтириш ҳам сезиларли тезлик беради.